Στέφανος Παραστατίδης: Πως το κράτος μετατρέπεται σε ζόμπι

Υπογράφει ο Στέφανος Παραστατίδης
Στη φύση υπάρχουν παρασιτικοί οργανισμοί που δεν σκοτώνουν τον ξενιστή τους. Τον ελέγχουν πρώτα. Τον κάνουν να λειτουργεί για τα δικά τους συμφέροντα. Ενώ εκείνος νομίζει ότι είναι ακόμα ελεύθερος. Υπάρχει στη φύση ένας μύκητας που καταλαμβάνει τον εγκέφαλο των μυρμηγκιών οδηγώντας τα στην αυτοκτονία. Το μυρμήγκι δεν έχει έλεγχο των αποφάσεών του και καταλήγει να αφήσει το σώμα του στον μύκητα, ο οποίος φυτρώνει κι αναπτύσσεται μέσα στο κεφάλι του νεκρού πλέον μυρμηγκιού.

Με αυτή, την πολύ πετυχημένη παρομοίωση, ξεκινά η έρευνα «Συμβουλοκρατία – consultocracy” που ετοίμασε το Solomon με το VouliWatch:

Φανταστείτε να δουλεύετε χρόνια σε μια δημόσια υπηρεσία. Να έχετε γνώση, εμπειρία, διδακτορικό ακόμα. Και να βλέπετε την ουσιαστική δουλειά, τα νομοσχέδια, τις στρατηγικές, τις αποφάσεις, να ανατίθεται σε εξωτερικούς συμβούλους, επ' αμοιβή (πολλαπλάσια της δικής σας) χωρίς καμία λογοδοσία.

Αυτό είναι η συμβουλοκρατία – consultocracy. Και στην Ελλάδα, σύμφωνα με την έρευνα των Solomon και VouliWatch, έχει πάρει επικίνδυνες διαστάσεις: 1,55 δισ. ευρώ σε συμβόλαια συμβουλευτικών υπηρεσιών από το 2017 έως σήμερα.

Τα τελευταία πέντε χρόνια οι συμβάσεις μεταξύ φορέων του Δημοσίου και συμβουλευτικών εταιρειών υπερδιπλασιάστηκαν και η αξία τους εκτινάχθηκε από τα 21,5 εκατ. ευρώ το 2020 στα 585,5 εκατ. ευρώ το 2025.

Το 96% της αξίας αυτών των συμβάσεων πήγε σε μόλις το 1% των εταιρειών. Συμβόλαια αδιαφανή, υπεργολάβοι αόρατοι, δημόσιο χρήμα χωρίς ίχνος. Το στοιχείο αυτό δεν φανερώνει απλά την εκχώρηση κάποιων βασικών λειτουργιών του κράτους σε ιδιώτες, αλλά μια επικίνδυνη για τη Δημοκρατία συγκέντρωση ισχύος. Όταν μετρημένες στα δάχτυλα εταιρείες κατέχουν τη γνώση, τα δεδομένα, την εμπειρία και τη θεσμική πρόσβαση για τον σχεδιασμό και την παρακολούθηση της εφαρμογής των δημόσιων πολιτικών, τότε αυτές οι δημόσιες πολιτικές είναι πολύ εύκολο να επηρεαστούν από αυτά τα ιδιωτικά οικοσυστήματα.

Ένα προφανές πρόβλημα στην συμβουλοκρατία είναι η σύγκρουση συμφερόντων. Οι συμβουλευτικές εταιρίες δεν έχουν πελάτη μόνο τις δημόσιες υπηρεσίες αλλά και άλλες ιδιωτικές εταιρίες. Όταν λοιπόν, για παράδειγμα, μια συμβουλευτική εταιρία καλείται να διαμορφώσει το ρυθμιστικό πλαίσιο για τα βιοκαύσιμα, ενώ ταυτόχρονα έχει στο πελατολόγιό της μια εταιρία παραγωγής βιοκαυσίμων, η ενδεχόμενη σύγκρουση συμφερόντων είναι προφανής. Η αδιαφάνεια, επίσης, θερίζει. Τα μεγάλα συμβόλαια για παράδειγμα, σπάνε συνήθως σε πολλές μικρότερες εργολαβίες, οι οποίες δεν αναρτώνται πουθενά. Δεν μαθαίνει κανείς τη διαδρομή του δημόσιου χρήματος και το τι παράγεται από αυτό.

Το ζήτημα δεν είναι θέμα οικονομίας αλλά δημοκρατίας. Ποιος σχεδιάζει τις πολιτικές; Ποιος φέρει την ευθύνη; Και πότε αποφασίσαμε ότι η διακυβέρνηση είναι τεχνοκρατική υπόθεση για αυθεντίες, κι όχι δημόσια υπόθεση για πολίτες;

Ένα ακόμα μεγάλο πρόβλημα δημιουργείται λόγω της σταδιακής απονεύρωσης της δημόσιας διοίκησης από κρίσιμες δεξιότητες και γνώσεις. Όταν αναθέτεις ουσιαστικές δουλειές σε συμβούλους, τότε όχι μόνο το προσωπικό στο Δημόσιο χάνει την επαφή σιγά σιγά με το αντικείμενο, αλλά υφίσταται και την επαγγελματική ματαίωση ότι δεν κάνει μια δουλειά με νόημα και προστιθέμενη αξία στο δημόσιο συμφέρον.

Μια καλή πρακτική ανέφερε η Έφη Στεφοπούλου στην παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας: Την περίπτωση της συλλογικής σύμβασης των δημοσίων υπαλλήλων (Public Service Agreement) στην Ιρλανδία, όπου αναφέρεται ρητά ότι «αν η διοίκηση αποφασίσει να προχωρήσει σε outsourcing, υποχρεούται σε διαρκή διαβούλευση με τα συνδικάτα σε όλη τη διάρκεια της προκήρυξης και εκτέλεσης της σύμβασης». Τέτοιες προβλέψεις ενισχύουν τα πρωτοβάθμια σωματεία και τον υγιή συνδικαλισμό, ο οποίος καλείται να παράει αποτέλεσμα και ακριβώς γι’ αυτό ελέγχεται τακτικά από τα μέλη του.

Η συμβουλοκρατία αφορά τη θεσμική αρχιτεκτονική της χώρας. Δεν είναι τεχνικό θέμα η Δημοκρατία. Γι’ αυτό η απάντηση είναι μία: επενδύουμε στο κράτος, δεν το αδειάζουμε. Δίνουμε δουλειά με ουσία στους ανθρώπους που εργάζονται σε αυτό και τους ζητάμε λογοδοσία. Δυναμώνουμε τους θεσμούς και δεν τους εκχωρούμε επ΄αμοιβή σε εταιρείες.

Στα σχόλια θα δείτε τη διαδραστική πλατφόρμα του VouliWatch-Solomon όπου χρησιμοποιώντας τα φίλτρα μπορείτε εύκολα να αναζητήσετε ποιες εταιρίες πήραν τις περισσότερες συμβάσεις, ποιοι φορείς έδωσαν ποια ποσά και πότε κλπ.

https://consultocracy.vouliwatch.gr/