Από τα έργα που δεν έγιναν, στους ανθρώπους που έφυγαν

Γράφει ο Γρηγόρης Κυριακού, Σύμβουλος Νέων, Πρώην στέλεχος Δήμου Κιλκίς έως το 2010

Υπάρχουν λέξεις που τις γεννά η γλώσσα και λέξεις που τις γεννά η πραγματικότητα. Η «πανικανότητα» ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν είναι η ικανότητα να μπορείς να κάνεις τα πάντα. Είναι η αξιοθαύμαστη, σχεδόν καλλιτεχνική, ικανότητα να μην ολοκληρώνεις ούτε τα αυτονόητα.

Στο Κιλκίς, δυστυχώς, η λέξη βρίσκει εφαρμογή. Το Κιλκίς είχε κατά καιρούς υπουργούς, υφυπουργούς, γενικούς γραμματείς, βουλευτές, νομάρχες, δημάρχους, αντιπεριφερειάρχες και τοπικούς παράγοντες σε θέσεις εξουσίας, ανθρώπους με πρόσβαση σε υπουργεία, κυβερνήσεις, μηχανισμούς, προγράμματα, χρηματοδοτήσεις και αποφάσεις.

Άρα το πρόβλημα δεν ήταν η απουσία πρόσβασης. Το πρόβλημα διαχρονικά είναι η απόσταση ανάμεσα στην πρόσβαση και στο αποτέλεσμα. Άλλο να έχεις ανθρώπους στην εξουσία και άλλο να έχεις δρόμους, φράγματα, αντιπλημμυρικά, πολιτιστικές υποδομές, σωσμένα μνημεία και λειτουργικά δημόσια κτίρια. Στο πρώτο πήγαμε καλά. Στο δεύτερο, ας είμαστε ευγενικοί, αλλά όχι τυφλοί, η εικόνα είναι απογοητευτική.

Το Κιλκίς δεν έχει ανάγκη από άλλες φωτογραφίες, δηλώσεις για «ιστορικές στιγμές», περιοδείες και υποσχέσεις ότι το Χ έργο «μπαίνει σε τροχιά υλοποίησης». Έχει ανάγκη από παραδοτέα. Από δρόμους που τελειώνουν. Από φράγματα που κατασκευάζονται. Από αντλιοστάσια που λειτουργούν. Από κτίρια που σώζονται πριν γίνουν ερείπια. Από πολιτιστικούς χώρους που δεν μένουν ευχές σε δημοτικά πρακτικά. Από εκπροσώπους που δεν αρκούνται στο «το έθεσα», αλλά κρίνονται από το «το τελείωσα».

Ας είμαστε δίκαιοι. Δεν ευθύνεται ένας άνθρωπος για όλα. Τα έργα πέρασαν από κυβερνήσεις, υπουργεία, περιφέρειες, δήμους, υπηρεσίες, αναδόχους, προγραμματικές περιόδους και θεσμικές μεταβολές. Όποιος προσωποποιεί τα πάντα, απλοποιεί επικίνδυνα.

Όποιος όμως δεν βλέπει διαχρονική πολιτική ευθύνη, κάνει τον ανήξερο. Και ο ανήξερος, στην τοπική πολιτική, είναι συχνά πιο βολικός από τον ειλικρινή. Υπάρχουν βέβαια και φωτεινές εξαιρέσεις. Για χάρη της μεγάλης εικόνας, θα παραλείψω ονομαστικές αναφορές. Οι πολίτες γνωρίζουν ποιοι φρόντισαν την περιοχή, τόσο με όσα άφησαν ορατά στην επιφάνειά της όσο και με τις μεγάλες υποδομές που παραμένουν, κυριολεκτικά και μεταφορικά, κάτω από αυτήν.

Το ερώτημα δεν είναι αν οι εκπρόσωποί μας δηλώνουν ότι αγαπούν το Κιλκίς. Το ερώτημα είναι τι κατάφεραν να παραδώσουν και πόσα από τα προβλήματα λύθηκαν πραγματικά;

Πόσα μεταφέρθηκαν από δεκαετία σε δεκαετία; Πόσα έργα έμειναν στα χαρτιά χωρίς να γίνουν καθημερινή πραγματικότητα για τον πολίτη;

Η τοπική κοινωνία δεν ζητά θαύματα. Ζητά λογαριασμό. Για τον δρόμο Χαλάστρα, Πολύκαστρο, Εύζωνοι. Για το Νέα Σάντα, Άσσηρος. Για τον προαστιακό σιδηρόδρομο. Για το φράγμα Μεταξοχωρίου. Για το Αρτζάν, Αματόβου. Για τη σιδηροδρομική σύνδεση της ΒΙΠΕ. Για το Δικαστικό Μέγαρο. Για την Παλιά Νομαρχία. Για το κολυμβητήριο. Για το Οθωμανικό Λουτρό. Για τις Δίδυμες Καπναποθήκες. Για το Νοσοκομείο. Για το θέατρο και το πολιτιστικό κέντρο που αξίζει μια πόλη που δεν θέλει να είναι απλώς διοικητική κουκίδα στον χάρτη.

Η πανικανότητα των τοπικών μας αρχόντων δεν είναι ότι δεν μιλούν και δεν υπόσχονται. Μιλούν και υπόσχονται πολύ με αξιοσημειώτη αντοχή. Η πανικανότητα είναι ότι, παρά την πολιτική διαδρομή τόσων προσώπων και τόσων επιπέδων εξουσίας, ο νομός εξακολουθεί να μετρά δεκαετίες εκκρεμοτήτων.

Και γι’ αυτό, το ελάχιστο που οφείλουν όσοι κυβέρνησαν, διοίκησαν, εκπροσώπησαν ή διεκδικούν να εκπροσωπήσουν το Κιλκίς είναι απλό. Για κάθε έργο, ημερομηνία. Για κάθε καθυστέρηση, υπεύθυνος φορέας. Για κάθε υπόσχεση, δημόσια παρακολούθηση. Για κάθε μνημείο που ρημάζει, σχέδιο διάσωσης. Για κάθε δημόσιο αξίωμα που πέρασε από το Κιλκίς, απολογισμός.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο τεχνικό. Δεν είναι μόνο αν ένα έργο άργησε ή έμεινε σε μελέτες. Το ζήτημα είναι βαθύτερο. Όταν ένας τόπος δεν εξελίσσεται, οι άνθρωποι νιώθουν ότι δεν έχει μέλλον. Και τότε φεύγουν.

Ο νομός Κιλκίς δεν έχασε απλώς πληθυσμό. Έχασε χρόνο, ευκαιρίες, νέους, οικογένειες, επαγγελματίες, εργατικό δυναμικό, φαντασία. Η απώλεια σχεδόν 10.000 ανθρώπων σε διάστημα μια δεκαπενταετίας δεν είναι στατιστική. Είναι άδεια σπίτια, λιγότερα παιδιά στα σχολεία, λιγότερα μαγαζιά, λιγότερη ζωή στα χωριά, λιγότερη προοπτική στην πόλη.

Βεβαίως, η φυγή δεν είναι τοπικό φαινόμενο. Η οικονομική κρίση χτύπησε όλη τη χώρα. Επίσης, η ερήμωση της υπαίθρου δεν είναι θεωρία. Έρευνα για την αγροτική αποπληθυσμοποίηση συνδέει τη μείωση πληθυσμού με κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, ελλείψεις υποδομών, ανισότητες και ανάγκη αναζωογόνησης των περιοχών μέσω επενδύσεων και πραγματικών πολιτικών.

Άρα ναι, η κρίση έπαιξε ρόλο. Αλλά δεν αρκεί ως δικαιολογία. Η κρίση δεν εξηγεί από μόνη της γιατί ο νομός δεν αξιοποίησε καλύτερα τη θέση του δίπλα στη Θεσσαλονίκη. Δεν εξηγεί γιατί δεν οργανώθηκε σοβαρά η σιδηροδρομική και προαστιακή του σύνδεση. Δεν εξηγεί γιατί η πόλη του Κιλκίς δεν έγινε πιο ανθρώπινη, πιο ελκυστική.

Αν τα έργα είχαν υλοποιηθεί, το Κιλκίς θα μπορούσε να αφηγηθεί διαφορετικά τον εαυτό του. Όχι ως «ο νομός δίπλα στη Θεσσαλονίκη», αλλά ως τόπος κατοικίας, εργασίας, μνήμης, φύσης, ευεξίας και πολιτισμού. Με προαστιακή σύνδεση, καλύτερους δρόμους, αρδευτικά έργα, πεζοδρομημένο κέντρο, αξιοποιημένα διατηρητέα, Δοϊράνη οργανωμένη ως διεθνή ιστορικό προορισμό, Πικρολίμνη ως ιαματικό πόλο, Κρούσια ως περιβαλλοντικό προορισμό, Παιονία ως πέρασμα και όχι ως περιθώριο, ο νομός θα είχε άλλη εικόνα. Η εικόνα μπορεί να φέρει επισκέπτες. Οι επισκέπτες εισόδημα. Το εισόδημα δουλειές. Και οι δουλειές έναν ακόμη λόγο για να μείνει κάποιος στον τόπο του. Οι άνθρωποι κρατούν έναν τόπο ζωντανό.

Τα έργα δεν είναι μπετόν, άσφαλτος και κορδέλες. Είναι δημογραφική πολιτική. Είναι πολιτική νεολαίας. Είναι πολιτική οικογένειας. Είναι πολιτική αξιοπρέπειας. Όταν δεν κάνεις δρόμους, δεν χάνεις μόνο λεπτά διαδρομής. Χάνεις επενδύσεις. Όταν δεν κάνεις προαστιακό, δεν χάνεις μόνο δρομολόγια. Χάνεις νέους κατοίκους. Όταν δεν σώζεις κτίρια, δεν χάνεις μόνο πέτρες. Χάνεις μνήμη. Όταν δεν αξιοποιείς τη Δοϊράνη, δεν χάνεις μόνο τουρίστες. Χάνεις ταυτότητα. Όταν δεν φτιάχνεις μια πόλη για να περπατιέται, δεν χάνεις μόνο πεζοδρόμια.

Χάνεις καθημερινή χαρά.

Οι άνθρωποι δεν αποφασίζουν πού θα ζήσουν μόνο με βάση τον μισθό. Είναι και ο δρόμος. Είναι και το σχολείο. Είναι και ο γιατρός. Είναι και το τρένο. Είναι και ο δημόσιος χώρος. Είναι και ο πολιτισμός. Είναι και αίσθηση ότι ο τόπος σου προχωρά. Όταν αυτή η αίσθηση λείπει για χρόνια, ο άνθρωπος δεν φεύγει μόνο από ανάγκη. Φεύγει και από απογοήτευση.

Η πανικανότητα, λοιπόν, δεν μετριέται μόνο στα ανολοκλήρωτα έργα. Μετριέται και στους ανθρώπους που χάθηκαν από τον τόπο. Μετριέται στα χωριά που άδειασαν, στους νέους που δεν γύρισαν, στις οικογένειες που δεν εγκαταστάθηκαν, στους επισκέπτες που δεν ήρθαν, στις επιχειρήσεις που δεν άνοιξαν, στις δυνατότητες που δεν έγιναν πραγματικότητα.

Και εδώ η κριτική είναι υποχρέωση. Γιατί όταν ένας νομός χάνει πληθυσμό, αλλά διαθέτει θέση, φύση, ιστορία, σύνορα, βιομηχανική περιοχή, λίμνη, ιαματικά νερά, ορεινούς όγκους, πολιτιστικά κτίρια και πρόσβαση στη Θεσσαλονίκη, τότε δεν μπορεί να φταίει η γεωγραφία.

Κάποια στιγμή, πρέπει να μιλήσουμε και για την ποιότητα της ηγεσίας.

Η γεωγραφία έκανε τη δουλειά της. Μας έδωσε θέση.

Η ιστορία έκανε τη δουλειά της. Μας έδωσε μνήμη.

Η φύση έκανε τη δουλειά της. Μας έδωσε λίμνη, βουνά, νερά και τοπία.

Οι πολίτες έκαναν τη δουλειά τους. Πλήρωσαν φόρους, ψήφισαν, περίμεναν, άντεξαν.

Το μόνο που μένει να ρωτήσουμε είναι αν οι άρχοντες αυτού του τόπου έκαναν τη δική τους.