Επόμενη στάση... Σύνταγμα!

του Παναγιώτη Αδάμου

Η συζήτηση για την επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση έχει ήδη ξεκινήσει, αλλά κινδυνεύει, για ακόμη μία φορά, να εξελιχθεί ερήμην των πολιτών. Σαν μια τεχνική διαδικασία ειδικών, που αφορά μόνο τους μυημένους.

Κι όμως, το Σύνταγμα δεν είναι ένα κείμενο για νομικές βιβλιοθήκες. Είναι το συμβόλαιο της πολιτικής μας συμβίωσης. Είναι αυτό που καθορίζει πόση δύναμη έχει ο πολίτης και πόση εξουσία συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων.

Μήπως εμείς, οι πολίτες, έχουμε περιοριστεί στον ρόλο του θεατή, του παρατηρητή που απλώς είτε επικυρώνει αποφάσεις άλλων κάθε τέσσερα χρόνια είτε διαμαρτύρεται μάταια χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η διαμαρτυρία του;

Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι μια λεπτομέρεια στο περιθώριο της πολιτικής ζωής. Είναι το πεδίο όπου κρίνεται αν η δημοκρατία μας θα παραμείνει μια τυπική διαδικασία ή αν μπορεί να ξαναγίνει αυτό που ιστορικά υπήρξε: άσκηση εξουσίας από τον δήμο.

Οι προτάσεις που ακολουθούν δεν φιλοδοξούν να είναι “ουδέτερες”. Παίρνουν θέση. Υπέρ μιας δημοκρατίας που δεν φοβάται τους πολίτες της αλλά τους εμπιστεύεται.

Χωρίς ενεργούς πολίτες, κανένα Σύνταγμα — όσο καλογραμμένο κι αν είναι — δεν μπορεί να πάει την κοινωνία μπροστά.

Πάμε λοιπόν:

α) Η υποψηφιότητα για το βουλευτικό αξίωμα να μην δίνεται από τον αρχηγό του κόμματος όπως σήμερα, διότι έτσι καλούμαστε να εκλέξουμε ανθρώπους ήδη επιλεγμένους από το κομματικό γραφείο. Η υποψηφιότητα για το βουλευτικό αξίωμα να δίνεται από τα χιλιάδες μέλη κάθε κόμματος με μυστική ψηφοφορία σε κάθε πρωτεύουσα νομού.

β) Να απαγορευτεί ρητά η διαγραφή βουλευτή από το κόμμα του επειδή ψήφισε κατά συνείδηση. Η ‘’κομματική πειθαρχία’’ είναι ασύμβατη με την δημοκρατία. Οι βουλευτές βρίσκονται στην Βουλή ως εκπρόσωποι των πολιτών και του έθνους, όχι ως κομματάνθρωποι.

γ) Δεν μπορεί κάποιος να είναι βουλευτής και υπουργός, να ασκεί δηλαδή ταυτόχρονα νομοθετική και εκτελεστική εξουσία. Πρέπει, λοιπόν, να καθιερωθεί το ασυμβίβαστο βουλευτικής και υπουργικής ιδιότητας. Προκύπτει, όμως, το εύλογο ερώτημα: ο υπουργός δεν θα είναι εκλεγμένος από τους πολίτες; Απάντηση: θα είναι. Ο πρωθυπουργός θα επιλέγει τους υπουργούς του υποχρεωτικά από τους εκλεγμένους βουλευτές, αλλά ο βουλευτής που θα επιλέγεται για υπουργός θα παραιτείται αμέσως από την βουλευτική του ιδιότητα και φυσικά θα αντικαθίσταται.

δ) Τους τελευταίους μήνες έπεσε στο τραπέζι-από την κυβέρνηση-το ενδεχόμενο μείωσης του αριθμού των βουλευτών σε 250 ή και 200. Αυτή η πρόταση μπορεί να ακούγεται ελκυστική στα αυτιά αρκετών πολιτών οι οποίοι είναι οργισμένοι με το πολιτικό ή, μάλλον, κομματικό σύστημα. Είναι όμως πρόταση παγίδα! Για δύο λόγους: πρώτον, όπως είχε επισημάνει ο Αριστοτέλης πριν δυόμιση χιλιάδες χρόνια, όσο μικρότερος είναι ο αριθμός αυτών που νομοθετούν, τόσο πιο εύκολο γίνεται για διάφορα συμφέροντα να πιέσουν ή να εξαγοράσουν ένα μέρος αυτών ώστε να παράγονται νόμοι κατά παραγγελία. Και, δεύτερον, όσο πιο ολιγομελές είναι ένα κοινοβούλιο, τόσο κινδυνεύει να μετατραπεί σε κοινοβούλιο ‘’προκρίτων’’, σε κοινοβούλιο ‘’τζακιών’’. Όχι λοιπόν σε μείωση του αριθμού των βουλευτών. Είναι πρόταση εκ του πονηρού, πρόταση-επιτομή του λαϊκισμού, από εκείνους μάλιστα που υποτίθεται ότι έχουν κάνει σημαία τους την σύγκρουση με τον λαϊκισμό.

ε) Το πιο δημοκρατικό και πολιτικά υγιές προκειμένου να υπάρχει πραγματική διάκριση των εξουσιών θα ήταν η εκτελεστική εξουσία (η κυβέρνηση) και η νομοθετική εξουσία (η Βουλή) να προκύπτουν με ξεχωριστές εκλογές (όπως, π.χ., στις ΗΠΑ).

στ) Δυνατότητα δημοψηφίσματος με πρωτοβουλία των πολιτών: αν το 5% του εκλογικού σώματος ζητά ενυπόγραφα την διεξαγωγή δημοψηφίσματος για ένα ζήτημα, να προκηρύσσεται υποχρεωτικά το δημοψήφισμα. Να υπάρχει ρήτρα ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος είναι υποχρεωτικώς σεβαστό και εφαρμοστέο. Το μόνο ζήτημα που δεν θα είναι δυνατόν να τίθεται σε δημοψήφισμα είναι τα σύνορα και η εδαφική ακεραιότητα της χώρας.

ζ) Δυνατότητα δημοψηφίσματος ακόμη και για ψηφισμένο από την Βουλή νομοσχέδιο, αν το ζητά τουλάχιστον το 5% του εκλογικού σώματος ενυπόγραφα.

η) Επειδή η άσκηση των πολιτών στην πραγματική δημοκρατία ξεκινά από τις τοπικές κοινωνίες, πρέπει να καθιερωθεί ο θεσμός του τοπικού δημοψηφίσματος σε κάθε δήμο της χώρας ως εξής: αν το 5% των δημοτών ζητούν με την υπογραφή τους την διεξαγωγή δημοψηφίσματος για ένα τοπικό ζήτημα, να προκηρύσσεται το δημοψήφισμα.

θ) Η ηγεσία της Δικαιοσύνης (δηλαδή οι πρόεδροι και αντιπρόεδροι του Αρείου Πάγου και του Συμβουλίου της Επικρατείας) να πάψει να διορίζεται από την κυβέρνηση, διότι έτσι η Δικαιοσύνη εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητη, η δε διάκριση των εξουσιών ακούγεται σαν κακόγουστο αστείο.

Για τις θέσεις, λοιπόν, του προέδρου και αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου, όπως και του Συμβουλίου της Επικρατείας (δηλαδή για τις 4 συνολικά αυτές θέσεις) να εκλέγονται από το ίδιο το Δικαστικό Σώμα 12 υποψήφιοι (3 για καθεμιά θέση). Τα ονόματα αυτών των 12 υποψηφίων να στέλνονται στην Βουλή. Η Βουλή είναι αυτή που θα εκλέγει, από αυτούς τους 12, τους 4 που θα αποτελούν την ηγεσία της Δικαιοσύνης. Όμως, προσοχή: να τους εκλέγει η Ολομέλεια της Βουλής και όχι μια ‘’ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή’’ όπως προτείνει η κυβέρνηση. Διότι σε μια ‘’ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή’’ τα πράγματα μπορεί πολύ πιο εύκολα να αποδειχθούν ‘’στημένα’’ και συμφωνημένα. Η Ολομέλεια λοιπόν της Βουλής να εκλέγει την ηγεσία της Δικαιοσύνης, η δε απαιτούμενη πλειοψηφία για καθεμιά από τις 4 θέσεις να είναι όχι μικρότερη από 170 βουλευτές. Διότι μόνον έτσι αποφεύγεται η ηγεσία της Δικαιοσύνης να επιλέγεται ουσιαστικά από την κυβερνητική πλειοψηφία και μόνο.

ι) Ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου ώστε να μην είναι εύκολο για την εκάστοτε κυβέρνηση να παραβιάζει το Σύνταγμα.

H Δημοκρατία δεν είναι ένα κειμήλιο για να το κρατάμε στο μουσείο. Για λόγους ιστορικούς η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να ξαναγεννήσει την Δημοκρατία. Αυτό πρέπει να αισθανθούμε ως τη νέα αποστολή μας στον Κόσμο.

Η ιστορία διδάσκει κάτι απλό και σκληρό: οι ελευθερίες δεν χάνονται πάντα με πραξικοπήματα. Συχνά χάνονται αθόρυβα, μέσα από θεσμούς που αδειάζουν από περιεχόμενο, μέσα από διαδικασίες που συνεχίζουν να υπάρχουν αλλά παύουν να σημαίνουν κάτι ουσιαστικό.

Η δημοκρατία απαιτεί θεσμούς που να επιτρέπουν στους πολίτες να ελέγχουν και, κυρίως, να αποφασίζουν. Όχι μόνο να ελπίζουν και να χειροκροτούν ή να διαμαρτύρονται.

Αν κάτι αξίζει να κερδίσουμε από αυτή την αναθεώρηση, είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ότι η πολιτική δεν είναι υπόθεση άλλων. Ότι ο δήμος μπορεί — και πρέπει — να σταθεί στο ύψος της ευθύνης του.

Όταν οι πολίτες αποσύρονται, την εξουσία δεν την αφήνουν κενή. Κάποιοι άλλοι πάντα σπεύδουν να την καταλάβουν.

Γι’ αυτό, αν συμφωνείτε με τις παραπάνω προτάσεις, μεταφέρετέ τις ως αιτήματα στους βουλευτές που ψηφίζετε, ανεξαρτήτως κομμάτων. Μην πτοηθείτε αν τις χαρακτηρίσουν ανέφικτες για την Ελλάδα, γραφικές ή επικίνδυνες. Αν τις χαρακτηρίσουν έτσι, είναι γιατί τις φοβούνται.

Η Κυβέρνηση πρέπει να φοβάται τον Λαό και όχι το αντίστροφο.

ΑΔΑΜΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ