Μυωπία στα παιδιά - Η “επιδημία” της εποχής

Tου Δρ. Ελευθέριου Λουκοβίτη*
Χειρουργού Οφθαλμιάτρου

Η μυωπία αποτελεί μία από τις συχνότερες διαθλαστικές ανωμαλίες στην παιδική ηλικία και εξελίσσεται σε παγκόσμια «επιδημία». Η συνεχής αύξηση τα τελευταία 20 χρόνια, τόσο του ποσοστού των παιδιών που αναπτύσσουν μυωπία, όσο και της βαρύτητας της έχει σημάνει συναγερμό στη διεθνή οφθαλμολογική κοινότητα. 

Σύμφωνα με μελέτες, μέχρι το 2050 πάνω από τους μισούς ανθρώπους παγκοσμίως αναμένεται να είναι μύωπες – ένα ποσοστό που αποδίδεται σε σύγχρονες συνήθειες (π.χ. χρήση ορθονών, όπως κινητά τηλέφωνα και tablets, πολλές ώρες εργασίας που απαιτεί κοντινή όραση κλπ.) αλλά και γενετικούς παράγοντες. Πρωτοπόρος σε αυτήν την επιδημία είναι η Κίνα και η νοτιοανατολοική Ασία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σημαντική αύξηση των ποσοστών και στον Δυτικό κόσμο, δηλαδή την Ευρώπη και την Βόρεια Αμερική.

Γιατί αυξάνεται τόσο η μυωπία στα παιδιά;

Η αύξηση τόσο του αριθμού των παιδιών με μυωπία όσο και της βαρύτητας της μυωπίας σχετίζεται με ποικίλους παράγοντες, σημαντικότεροι εκ των οποίων είναι:

- Η υπερβολική χρήση οθονών. Τα παιδιά σήμερα εκτίθενται από πολύ μικρή ηλικία σε οθόνες: τάμπλετ, κινητά τηλέφωνα (smartphones), υπολογιστές και τηλεοράσεις. Η παρατεταμένη κοντινή εργασία κουράζει το οπτικό σύστημα και ευνοεί την εμφάνιση ή την εξέλιξη της μυωπίας.

- Μειωμένος χρόνος σε εξωτερικούς χώρους. Η έκθεση στο φυσικό φως και η χρήση της μακρινής όρασης στους εξωτερικούς χώρους έχει αποδειχθεί ότι προστατεύουν τα μάτια σε σχέση με την ανάπτυξη μυωπίας. Ωστόσο, ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει μειώσει σημαντικά τον χρόνο που τα παιδιά ασχολούνται με υπαίθριες δραστηριότητες.

- Γενετική προδιάθεση. Αν ένας ή και οι δύο γονείς έχουν μυωπία, η πιθανότητα να εμφανιστεί και στο παιδί αυξάνεται σημαντικά. Χαρακτηριστικά, αν ένας γονιός έχει μυωπία ο κίνδυνος αυξάνεται στο 25-30%, ενώ αν και οι δύο γονείς έχουν μυωπία στο 50-60%. Εφόσον οι γονείς έχουν υψηλή μυωπία ο κίνδυνος αυξάνει ακόμη περισσότερο.

- Έντονη μελέτη από μικρές ηλικίες. Οι πολλές ώρες διάβασμα ή άλλων δραστηριοτήτων σε κοντινή απόσταση από τα μάτια ενισχύουν τον κίνδυνο εμφάνισης μυωπίας, ιδιαίτερα στην ηλικία των 6–12 ετών.

Ποια συμπτώματα μπορεί να παρατηρήσει ο γονιός;

· Δυσκολία στην όραση μακριά (π.χ. σχολικός πίνακας).

· Το παιδί πλησιάζει πολύ κοντά σε βιβλία ή οθόνες για να δει καλύτερα.

· Μισοκλείνει τα μάτια για να εστιάσει.

· Παραπονιέται για πονοκεφάλους ή κόπωση στα μάτια.

· Δείχνει αφηρημένο ή δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί σε δραστηριότητες από απόσταση.

Γιατί είναι κρίσιμη η έγκαιρη διάγνωση;

Η μυωπία δυστηχώς δεν αφορά μόνο την ανάγκη για γυαλιά. Η υψηλή μυωπία (>5-6 βαθμούς) μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρών οφθαλμολογικών παθήσεων, όπως:

· Αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.

· Μυωπική εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.

· Γλαύκωμα.

· Καταρράκτης σε νεότερη ηλικία.

· Αμβλυωπία (τεμπέλικο μάτι) κα.

Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη παρακολούθηση συμβάλλουν σημαντικά στην πρόληψη των επιπλοκών.

Πώς αντιμετωπίζεται και πώς επιβραδύνεται η εξέλιξη της μυωπίας;

Σήμερα υπάρχουν αποτελεσματικές, σύγχρονες μέθοδοι που στοχεύουν όχι μόνο στη διόρθωση της όρασης, αλλά επιπρόσθετα στην επιβράδυνση της αύξησης της μυωπίας. Μερικοί βασικοί κανόνες είναι:

- Περιορισμός του χρόνου χρήσης των οθονών. Συνιστάται το πολύ 1 ώρα ημερησίως για παιδιά σχολικής ηλικίας, με συχνά διαλείμματα.

- Περισσότερος χρόνος σε εξωτερικούς χώρους. Τουλάχιστον 2 ώρες τη μέρα σε φυσικό φως έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την πιθανότητα ανάπτυξης μυωπίας.

- Ο κανόνας 20–20–20. Κάθε 20 λεπτά κοντινής εργασίας απαιτείται διάλειμμα για 20 δευτερόλεπτα κοιτώντας σε απόσταση περίπου 6 μέτρων.

- Σύγχρονες μελέτες έχουν δείξει κάποιο όφελος με την χρήση κολλυρίων ατροπίνης χαμηλής δόσης (0.01–0.05%). Χορηγούνται καθημερινά και έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικά στον περιορισμό της προόδου της μυωπίας. Επίσης, ειδικοί πολυεστιακοί φακοί γυαλιών (τεχνολογία DIMS/MiYOSMART) που μειώνουν την εξέλιξη της μυωπίας μέσω ειδικής οπτικής σχεδίασης που ελέγχει την περιφερική εστίαση. Ορθοκερατολογία (Ortho-K). Νυχτερινοί φακοί επαφής που διαμορφώνουν – σμιλεύουν προσωρινά τον κερατοειδή, προσφέροντας καθαρή όραση μέσα στην ημέρα και παράλληλα επιβραδύνοντας την αύξηση της μυωπίας.
Συμπέρασμα

Η παιδική μυωπία αυξάνεται με ανησυχητικό ρυθμό, αλλά σήμερα έχουμε διαθέσιμες επιστημονικά τεκμηριωμένες λύσεις για την πρόληψη και επιβράδυνση της εξέλιξής της. Οι τακτικοί οφθαλμολογικοί έλεγχοι, η σωστή καθοδήγηση των γονιών και η έγκαιρη παρέμβαση μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη διατήρηση της υγείας των παιδικών ματιών. Χρειάζεται επαγρύπνιση, καθώς η μυωπία δεν είναι απλώς μια διαθλαστική ανωμαλία που αντιμετωπίζεται με γυαλιά ή/και φακούς επαφής. Υψηλή μυωπία πάνω από 5-6 βαθμούς προκαλεί ανατομικές αλλοιώσεις στους οφθαλμούς με αρνητικές επιπτώσεις στην όραση συνολικά των ασθενών.

* Λουκοβίτης Δ. Ελευθέριος
Χειρουργός Οφθαλμίατρος, MD, MSc, PhDc, FEBO
Στρατιωτικός Ιατρός - Επιμελητής Οφθαλμολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ
Υπ. Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ
-  Αγίας Μαρίνης 30, Άνω Τούμπα, Θεσσαλονίκη
-  eleloukovitis@gmail.com
-   eleloukovitis.gr
-  2313037289/ 6972973260