Πολιτισμός για όλους ή πολιτισμός για λίγους;

Γράφει ο Μπάμπης Καραγεωργίου

Υπάρχουν αριθμοί που δεν περιγράφουν απλώς την οικονομία. Περιγράφουν την κοινωνία που έχουμε χτίσει.

Τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους. Για ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας, ο πολιτισμός, η ψυχαγωγία και η δημιουργική συμμετοχή έχουν μετατραπεί σε είδη πολυτελείας.

Για το φτωχότερο 20% του πληθυσμού, η δαπάνη για αναψυχή και πολιτισμό αντιστοιχεί μόλις στο 1% της συνολικής καταναλωτικής του δαπάνης, περίπου 4,28 ευρώ τον μήνα. Την ίδια στιγμή, ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Πίσω όμως από τους αριθμούς υπάρχουν άνθρωποι.

Υπάρχει ο γονιός που μετράει κάθε ευρώ στο τέλος του μήνα και πρέπει να αποφασίσει αν θα πληρώσει μια δραστηριότητα του παιδιού του. Υπάρχει ο νέος που θέλει να πάει σε μια συναυλία ή μια θεατρική παράσταση αλλά το κόστος του εισιτηρίου είναι απαγορευτικό. Υπάρχει η οικογένεια που δεν μπορεί να εντάξει ένα βιβλίο, ένα μουσείο, μια πολιτιστική δραστηριότητα στον οικογενειακό της προϋπολογισμό.

Και τότε ο πολιτισμός παύει να είναι δικαίωμα και γίνεται προνόμιο.

Αυτό δεν είναι μια λεπτομέρεια της οικονομικής ζωής. Είναι ζήτημα κοινωνικής ισότητας.

Γιατί ο πολιτισμός δεν αφορά μόνο την ψυχαγωγία. Αφορά την παιδεία, τη συμμετοχή, την αυτοπεποίθηση, τη συλλογικότητα, τη δυνατότητα ενός ανθρώπου να κατανοεί τον κόσμο και να εκφράζεται μέσα σε αυτόν.

Μια κοινωνία που επιτρέπει την πρόσβαση στον πολιτισμό μόνο σε όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα, διευρύνει τελικά τις ανισότητες και σε ένα ακόμη επίπεδο.

Εδώ αρχίζει η ευθύνη της Αυτοδιοίκησης

Η συζήτηση για την κοινωνική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται στις παροχές και στα επιδόματα. Η κοινωνική πολιτική μιας σύγχρονης πόλης πρέπει να αφορά και το δικαίωμα στη συμμετοχή, στη γνώση, στη δημιουργία και στον πολιτισμό.

Εδώ η Αυτοδιοίκηση έχει έναν κρίσιμο ρόλο.

Ο Δήμος δεν πρέπει να είναι απλώς ο φορέας που διοργανώνει μερικές πολιτιστικές εκδηλώσεις. Πρέπει να είναι ο εγγυητής ότι ο πολιτισμός φτάνει σε κάθε γειτονιά και σε κάθε κοινωνική ομάδα.

Αυτό σημαίνει δημοτικές πολιτιστικές δομές πραγματικά ανοιχτές σε όλους. Σημαίνει δωρεάν ή συμβολική πρόσβαση για παιδιά, νέους, ανέργους και οικογένειες με χαμηλό εισόδημα. Σημαίνει πολιτιστικές δράσεις στις γειτονιές και όχι μόνο στο κέντρο της πόλης.

Σημαίνει δημοτικές βιβλιοθήκες που λειτουργούν ως ζωντανοί χώροι γνώσης και συνάντησης. Σημαίνει εργαστήρια μουσικής, θεάτρου, εικαστικών και δημιουργικής έκφρασης για παιδιά και εφήβους. Σημαίνει στήριξη των τοπικών καλλιτεχνών και των πολιτιστικών συλλόγων, που πολλές φορές κρατούν ζωντανό τον πολιτισμό με ελάχιστα μέσα και πολύ προσωπικό κόπο.

Σημαίνει, τελικά, να αντιμετωπίσουμε τους δημοτικούς χώρους όχι ως κλειστά κτίρια, αλλά ως δημόσιους χώρους δημιουργίας, συμμετοχής και δημοκρατίας.

Δεν αρκεί να έχουμε πολιτισμό. Πρέπει να μπορούμε να συμμετέχουμε σε αυτόν.

Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο.

Μπορεί μια πόλη να έχει θέατρα, μουσεία, φεστιβάλ και πολιτιστικές υποδομές. Αν όμως ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων της δεν μπορεί να τα προσεγγίσει οικονομικά ή γεωγραφικά, τότε κάτι βασικό έχει αποτύχει.

Η πολιτιστική πολιτική δεν πρέπει να μετριέται μόνο με τον αριθμό των εκδηλώσεων. Πρέπει να μετριέται με το ποιος συμμετέχει.

Πόσα παιδιά από οικογένειες χαμηλού εισοδήματος συμμετέχουν στις δημοτικές πολιτιστικές δραστηριότητες;

Πόσοι νέοι έχουν πρόσβαση σε χώρους δημιουργίας;

Πόσες γειτονιές φιλοξενούν πολιτιστικές δράσεις;

Πόσο εύκολα μπορεί ένας ηλικιωμένος, ένας άνεργος, ένας άνθρωπος με αναπηρία ή μια οικογένεια που δυσκολεύεται οικονομικά να συμμετέχει στην πολιτιστική ζωή της πόλης;

Αυτά είναι τα πραγματικά ερωτήματα μιας προοδευτικής αυτοδιοικητικής πολιτικής.

Γιατί η προοδευτική Αυτοδιοίκηση δεν πρέπει απλώς να διαχειρίζεται την πόλη. Πρέπει να μειώνει τις ανισότητες που υπάρχουν μέσα στην πόλη.

Μια πόλη που επενδύει στον πολιτισμό επενδύει στους ανθρώπους της

Η απάντηση στην ακρίβεια και στην κοινωνική ανασφάλεια δεν μπορεί να είναι μόνο οικονομική. Είναι και πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική.

Όταν ένα παιδί έχει πρόσβαση στη μουσική, στο θέατρο, στο βιβλίο, στην τέχνη, δεν του προσφέρουμε απλώς μια δραστηριότητα. Του δίνουμε εργαλεία έκφρασης και συμμετοχής.

Όταν ένας νέος βρίσκει έναν χώρο όπου μπορεί να δημιουργήσει, να συναντήσει άλλους ανθρώπους και να εκφραστεί, ενισχύουμε τη σχέση του με την πόλη του.

Όταν ένας πολιτιστικός χώρος είναι ανοιχτός στη γειτονιά, δημιουργούμε κοινωνικούς δεσμούς και περιορίζουμε την απομόνωση.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο πολιτισμός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως «κόστος».

Είναι επένδυση στην κοινωνική συνοχή.

Και σε μια εποχή που οι ανισότητες μεγαλώνουν, αυτή η επένδυση γίνεται ακόμη πιο αναγκαία.

Η συζήτηση που ανοίγουν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι, επομένως, πολύ μεγαλύτερη από το πόσα χρήματα διαθέτει ένα νοικοκυριό για την ψυχαγωγία του.

Το πραγματικό ερώτημα είναι τι είδους πόλη και τι είδους κοινωνία θέλουμε.

Μια πόλη όπου ο πολιτισμός θα είναι προνόμιο όσων μπορούν να τον πληρώσουν;

Ή μια πόλη όπου κάθε παιδί, κάθε νέος, κάθε οικογένεια, ανεξάρτητα από το εισόδημά της και τη γειτονιά στην οποία ζει, θα έχει δικαίωμα στη γνώση, στην τέχνη, στη δημιουργία και στη συμμετοχή;

Η επιλογή αυτή δεν είναι ουδέτερη.

Είναι βαθιά πολιτική.

Και η Αυτοδιοίκηση μπορεί να την κάνει πράξη.

Ο πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δικαίωμα. Και μια πόλη οφείλει να το κάνει δικαίωμα των πολλών.