9+1 προτάσεις για μια Τοπική Αυτοδιοίκηση των Πολλών

Γράφει ο δημοσιογράφος Μπάμπης Καραγεωργίου 

Τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και πιο φανερό ότι πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στην καθημερινότητά μας δεν μπορούν να λυθούν μόνο από το κεντρικό κράτος.

Η ποιότητα των δημόσιων χώρων, η καθαριότητα, η πολιτική προστασία, η κοινωνική φροντίδα, η προσβασιμότητα, το περιβάλλον, η λειτουργία των σχολείων, η σχέση του πολίτη με τις υπηρεσίες του Δήμου είναι ζητήματα που κρίνονται σε μεγάλο βαθμό τοπικά.

Κι όμως, η Τοπική Αυτοδιοίκηση εξακολουθεί συχνά να λειτουργεί με περιορισμένα μέσα, σύνθετες διαδικασίες και εξάρτηση από αποφάσεις που λαμβάνονται μακριά από την τοπική κοινωνία.

Πιστεύω ότι αυτό μπορεί και πρέπει να αλλάξει.

Όχι με μια ακόμη διοικητική μεταρρύθμιση στα χαρτιά, αλλά με μια διαφορετική αντίληψη για το τι σημαίνει Δήμος και τι σημαίνει συμμετοχή στα κοινά.

Με αφετηρία το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, αλλά και τις σύγχρονες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, καταθέτω δέκα προτάσεις που θεωρώ ότι αξίζει να ανοίξουν ως δημόσια συζήτηση.

1. Αρμοδιότητες με πραγματικές δυνατότητες

Όταν μεταφέρεται μια αρμοδιότητα στον Δήμο, πρέπει να μεταφέρονται μαζί οι αναγκαίοι πόροι, το προσωπικό και τα μέσα.

Δεν μπορεί η Αυτοδιοίκηση να καλείται να λύνει προβλήματα χωρίς τα εργαλεία για να τα αντιμετωπίσει.

Η αρχή είναι απλή: καμία ευθύνη χωρίς τους αντίστοιχους πόρους.

2. Περισσότερες αποφάσεις στον τόπο μας

Χρειαζόμαστε μια πιο καθαρή σχέση ανάμεσα στο κράτος, την Περιφέρεια και τον Δήμο.

Το κεντρικό κράτος δεν είναι απαραίτητο να αποφασίζει για όλα.

Εκεί που το πρόβλημα είναι τοπικό, πρέπει να υπάρχει και η δυνατότητα για τοπική λύση.

Αυτό σημαίνει περισσότερη αποκέντρωση, αλλά και περισσότερη ευθύνη.

 3. Η γειτονιά και το χωριό να αποκτήσουν πραγματική φωνή

Η δημοκρατία δεν μπορεί να σταματά στο Δημοτικό Συμβούλιο.

Οι Δημοτικές Κοινότητες και οι γειτονιές πρέπει να έχουν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων που τις αφορούν.

Θα μπορούσε να υπάρχει διακριτός σχεδιασμός και πόροι για μικρές, αλλά κρίσιμες ανάγκες κάθε περιοχής.

Γιατί πολλές φορές αυτό που φαίνεται μικρό από το Δημαρχείο είναι τεράστιο για εκείνον που ζει καθημερινά με το πρόβλημα.

 4. Ο Δήμος χρειάζεται οικονομική ανάσα και σταθερούς κανόνες

Δεν μπορεί να σχεδιάζεται το μέλλον ενός τόπου όταν η Αυτοδιοίκηση δεν γνωρίζει με ασφάλεια τους πόρους που θα έχει στη διάθεσή της.

Χρειάζεται ένα σταθερό και δίκαιο σύστημα χρηματοδότησης, που να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τον πληθυσμό αλλά και τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής.

Ένας μικρός ή γεωγραφικά δύσκολος Δήμος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τα ίδια ακριβώς κριτήρια με έναν μεγάλο αστικό Δήμο.

5. Κοινωνική πολιτική εκεί όπου υπάρχει η ανάγκη

Ο Δήμος μπορεί να γίνει πολύ περισσότερο από μια υπηρεσία καθημερινότητας.

Μπορεί να αποτελέσει την πρώτη γραμμή ενός σύγχρονου τοπικού κοινωνικού κράτους.

Με ισχυρές κοινωνικές υπηρεσίες, φροντίδα για τους ηλικιωμένους, στήριξη της οικογένειας, καλύτερη πρόσβαση των ανθρώπων με αναπηρία, ουσιαστική αντιμετώπιση της φτώχειας και παρεμβάσεις για όσους δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στο κόστος ζωής.

Η κοινωνική πολιτική πρέπει να έχει ανθρώπινο πρόσωπο και τοπική γνώση.

6. Πράσινος Δήμος σημαίνει καλύτερη καθημερινότητα

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν πρέπει να περιορίζεται σε γενικόλογες διακηρύξεις.

Χρειάζεται να μεταφράζεται σε περισσότερο πράσινο, καλύτερη διαχείριση του νερού, ενεργειακή αναβάθμιση σχολείων και δημοτικών κτιρίων, καθαρότερο δημόσιο χώρο και ουσιαστική πρόληψη απέναντι σε πλημμύρες, πυρκαγιές και ακραίες θερμοκρασίες.

Η πράσινη μετάβαση μπορεί να είναι ταυτόχρονα κοινωνική πολιτική.

Ένα ενεργειακά αποδοτικό σχολείο, για παράδειγμα, είναι και περιβαλλοντική παρέμβαση και εξοικονόμηση δημόσιου χρήματος.

7. Η συμμετοχή των πολιτών να γίνει καθημερινή πρακτική

Δεν αρκεί να ζητάμε από τους πολίτες να ψηφίζουν κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια.

Χρειάζεται να μπορούν να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των αποφάσεων.

Συνελεύσεις γειτονιάς, ηλεκτρονική διαβούλευση, συμμετοχικές διαδικασίες για μέρος του δημοτικού προϋπολογισμού και ανοιχτές συζητήσεις για τα μεγάλα ζητήματα του Δήμου μπορούν να δημιουργήσουν μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στη διοίκηση και την κοινωνία.

Ο πολίτης δεν πρέπει να ενημερώνεται μόνο για μια απόφαση αφού αυτή έχει ληφθεί. Πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει πριν από αυτήν.

8. Διαφάνεια που να μπορεί να την καταλάβει ο καθένας

Η διαφάνεια δεν πρέπει να εξαντλείται στην ανάρτηση εγγράφων που ελάχιστοι μπορούν να παρακολουθήσουν.

Θα ήθελα έναν Δήμο όπου ο καθένας μπορεί εύκολα να δει τι χρήματα διαθέτει ο Δήμος, πού κατευθύνονται, ποια έργα βρίσκονται σε εξέλιξη, πόσο κοστίζουν, πότε αναμένεται να ολοκληρωθούν και τι τελικά παραδόθηκε στους πολίτες.

Η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να κάνει τη διοίκηση απλούστερη για τον πολίτη και ταυτόχρονα πολύ πιο ελέγξιμη.

9. Ανάπτυξη με σχέδιο και όχι με αποσπασματικά έργα

Κάθε Δήμος χρειάζεται να ξέρει πού θέλει να βρίσκεται σε δέκα χρόνια.

Τι οικονομία θέλει να έχει. Τι ποιότητα ζωής θέλει να προσφέρει. Πώς θα συγκρατήσει τους νέους ανθρώπους. Πώς θα αξιοποιήσει τη δημοτική περιουσία. Πώς θα στηρίξει την τοπική επιχειρηματικότητα. Πώς θα προστατεύσει και θα αναδείξει το φυσικό και πολιτιστικό του κεφάλαιο.

Δεν χρειάζονται μόνο περισσότερα έργα.

Χρειάζονται σωστά έργα, στη σωστή σειρά και με ξεκάθαρο στόχο.

+1. Περισσότερη Δημοκρατία στον Δήμο

Η Αυτοδιοίκηση δεν είναι μόνο διαχείριση. Είναι δημοκρατία στην πράξη.

Ο πολίτης πρέπει να έχει λόγο πριν από τις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του και δυνατότητα ελέγχου μετά από αυτές.

Χρειαζόμαστε περισσότερη συμμετοχή, ισχυρότερες Κοινότητες, ανοιχτές διαδικασίες και ουσιαστική λογοδοσία.

Έναν Δήμο που δεν αποφασίζει απλώς για τους πολίτες, αλλά αποφασίζει μαζί με τους πολίτες.

Όλα τα παραπάνω τα θεωρώ μία αφετηρία συζήτησης.

Γιατί πιστεύω ότι η Αυτοδιοίκηση αξίζει να συζητηθεί ξανά από την αρχή.

Όχι μόνο ως ζήτημα διαχείρισης, αλλά ως ζήτημα δημοκρατίας, κοινωνικής συνοχής και ανάπτυξης.

Θέλω να δω έναν Δήμο που δεν περιμένει συνεχώς οδηγίες από το κέντρο.

Έναν Δήμο που γνωρίζει τις ανάγκες των ανθρώπων του, σχεδιάζει μακροπρόθεσμα και αξιοποιεί κάθε διαθέσιμο εργαλείο.

Έναν Δήμο που δίνει χώρο στις γειτονιές, ακούει τους πολίτες και λογοδοτεί με καθαρό τρόπο.

Και πιστεύω ότι αυτή η συζήτηση δεν αφορά μόνο όσους ασχολούνται ήδη με την Αυτοδιοίκηση.

Αφορά όλους όσοι αγαπούν τον τόπο τους και θέλουν να τον δουν καλύτερο.

Ίσως, λοιπόν, το επόμενο μεγάλο βήμα για την Αυτοδιοίκηση να μην είναι άλλη μία αλλαγή νόμου.

Ίσως να είναι μια αλλαγή νοοτροπίας, μια αλλαγή παραδείγματος από την ίδια την κοινωνία.