Η διαχείριση της δημογραφικής πρόκλησης στην Εκπαίδευση

Γράφει ο Σωτήρης Μαρκάδας, Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κιλκίς

Τα τελευταία χρόνια ο νομός Κιλκίς βρίσκεται αντιμέτωπος με μια πρόκληση που γίνεται όλο και πιο πιεστική. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε δεν είναι απλώς εκπαιδευτικό. Είναι βαθιά κοινωνικό, αναπτυξιακό, δημογραφικό.

Πρόκειται για τη μείωση του αριθμού των παιδιών. Μια δημογραφική πτώση που αποτυπώνεται κάθε χρόνο στα μαθητολόγια, στις εγγραφές των Νηπιαγωγείων, στις τάξεις που συρρικνώνονται, στα σχολεία που παλεύουν να κρατήσουν ζωντανή την παρουσία τους στις τοπικές κοινωνίες. Όταν μειώνονται τα παιδιά, δεν μειώνονται απλώς οι αριθμοί. Μειώνεται η φωνή στα προαύλια, η κίνηση στη γειτονιά, η καθημερινή ζωντάνια των τοπικών κοινοτήτων.

Μέσα σε αυτή τη δύσκολη συνθήκη, η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κιλκίς, τα τελευταία χρόνια, επέλεξε έναν δρόμο προσεκτικής ισορροπίας: μια σταδιακή αναπροσαρμογή στις λειτουργικότητες των σχολικών μονάδων, δηλαδή στον αριθμό των τμημάτων κάθε σχολικής μονάδας σε σχέση με τον αριθμό των μαθητών. Προσπαθήσαμε οι αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των σχολείων να γίνονται με μέτρο και με σεβασμό στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Να ισορροπήσουμε ανάμεσα στην σκληρή πραγματικότητα της μείωσης του μαθητικού δυναμικού και στη διαρκή ανάγκη να στηριχθούν οι σχολικές μονάδες, οι μαθητές/τριες, οι εκπαιδευτικοί και οι οικογένειες. Αυτή η επιλογή είχε και έχει κόστος. Παράλληλα, δημιούργησε ίσως την εσφαλμένη εντύπωση πως ο αριθμός των μαθητών είναι μια παράμετρος που μπορεί να μην υπόκειται σε νόρμες, πως όλα μπορούν να γίνουν αρκεί να υπάρχει η καλή θέληση.

Σήμερα η λειτουργικότητα των σχολείων του νομού βρίσκεται σε ένα σημείο που καθιστά αναγκαίες διορθωτικές ρυθμίσεις. Γι’ αυτό και προχωρήσαμε σε προσαρμογές, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να χρειαστούν πρόσθετες κινήσεις τον Σεπτέμβριο, πριν την έναρξη των μαθημάτων. Εκπεφρασμένη θέση της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κιλκίς είναι πως οι παραμεθόριες περιοχές που βρίσκονται σε δημογραφική κατάρρευση χρειάζονται αυξημένη φροντίδα.

Χρειάζονται ιδιαίτερη μέριμνα, όχι ως προνομιακή μεταχείριση, αλλά ως αναγνώριση των ιδιαίτερων συνθηκών που διαφέρουν ριζικά από εκείνες άλλων περιοχών. Την ίδια στιγμή, όμως, καμία Διεύθυνση Εκπαίδευσης δεν κινείται στο κενό. Οφείλει να λειτουργεί εντός ενός θεσμικού πλαισίου, να ακολουθεί τις οδηγίες των προϊσταμένων αρχών και να ενσωματώνει στον σχεδιασμό της τις υπηρεσιακές επιταγές. Το προσωπικό “βλέμμα” των ανθρώπων που λόγω θέσεως επωμίζονται ευθύνες, δεν μπορεί να υποκαθιστά κανόνες ή να αποστρέφεται την πραγματικότητα. Κάθε πρόταση ή άποψη μας οφείλει να αναμετράται με το «παρόν» και το εφικτό. Στη Διεύθυνση πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τις δυνατότητες στελέχωσης και τα συνολικά δεδομένα. Δεν αρκεί να περιγράφουμε τι θα θέλαμε να συμβεί. Οφείλουμε να σχεδιάζουμε τι μπορεί να εφαρμοστεί και να επενδύουμε σε βιώσιμες λύσεις.

Όπως κάθε χρονιά, τις τελευταίες ημέρες του Αυγούστου θα διαμορφωθούν κρίσιμες παράμετροι για τη λειτουργία των σχολικών μονάδων. Η πρόσληψη των αναπληρωτών εκπαιδευτικών αναμένεται να γίνει μέσω μιας ψηφιακής πλατφόρμας με αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης και αλγοριθμικής επεξεργασίας δεδομένων. Σε αυτήν θα αποτυπώνονται τα στοιχεία κάθε Διεύθυνσης: ο αριθμός των μαθητών/τριών, η λειτουργικότητα των σχολικών μονάδων, οι ανάγκες σε εκπαιδευτικό προσωπικό. Η τεχνολογία είναι ένα πολύτιμο εργαλείο. Μπορεί να οργανώσει δεδομένα, να επιταχύνει διαδικασίες, να βοηθήσει στον καλύτερο σχεδιασμό. Προφανώς όμως, δεν μπορεί να “νιώσει” τη γεωγραφία μιας ακριτικής περιοχής και την κοινωνική βαρύτητα ενός σχολείου.

Η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης θα είναι συνεπής στις πολυετείς της προσπάθειες έχοντας ως οδηγό την πραγματικότητα: τι έχουμε και τι μπορούμε να κάνουμε με αυτό που έχουμε. Πως θα προσπεράσουμε τις περιχαρακώσεις που δημιουργεί η δημογραφική ένδεια. Πώς μπορούμε να είμαστε δίκαιοι απέναντι στους μαθητές, στους εκπαιδευτικούς, στους γονείς, αξιοποιώντας τα δεδομένα.

Η διαχείριση μιας έντονης δημογραφικής πτώσης δεν είναι απλώς ένας διοικητικός γρίφος. Εδώ και χρόνια είναι η καθημερινή μας αγωνία. Εργαζόμαστε προσπαθώντας να συνταιριάξουμε τον σεβασμό στις ανάγκες του τόπου με τις επιταγές του θεσμικού πλαισίου, την ειλικρίνεια απέναντι στους πολίτες με τη σταθερή προσπάθεια να διαφυλαχθεί η καλύτερη δυνατή λειτουργία των σχολικών μονάδων.

Γιατί ευθύνη δεν σημαίνει να αρνείσαι την πτώση. Σημαίνει να αγωνίζεσαι για το καλύτερο δυνατό κρατώντας την πυξίδα της συνείδησής σου καθαρή.