Δύο Ελλάδες. Και το Κιλκίς δεν είναι στην πρώτη

Του Αντώνη Σαουλίδη, αναπληρωτή τομεάρχη Πολιτικής Προστασίας ΕΛΑΣ

Η Ελλάδα των τελευταίων ετών είναι μια χώρα στην οποία οι ανισότητες διευρύνονται. Η συζήτηση συνήθως περιορίζεται στις κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις - στους μισθούς που δεν ακολουθούν το κόστος ζωής, στη στεγαστική πίεση, στην ακρίβεια, στην άνιση πρόσβαση σε βασικά δημόσια αγαθά. Υπάρχει όμως και μια ακόμη μορφή ανισότητας, λιγότερο ορατή στον κεντρικό δημόσιο διάλογο, αλλά εξίσου κρίσιμη - η γεωγραφική/περιφερειακή ανισότητα.

Η απόσταση ανάμεσα στο κέντρο και την περιφέρεια μεγαλώνει. Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Η Αττική βρίσκεται κοντά στο 95% του μέσου όρου ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε όρους αγοραστικής δύναμης, ενώ η Κεντρική Μακεδονία κινείται περίπου στο 55%. Παράλληλα, σχεδόν η μισή ακαθάριστη προστιθέμενη αξία της χώρας παράγεται στην Αττική, ενώ σημαντικό μέρος των επενδύσεων και της οικονομικής δραστηριότητας εξακολουθεί να συγκεντρώνεται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Αυτή δεν είναι ισόρροπη ανάπτυξη· είναι συνταγή αποψίλωσης, ερήμωσης και εν τέλει καταστροφής. Η χώρα συστηματικά αναπτύσσεται άνισα και αφήνει τις εσωτερικές της αποστάσεις να μεγαλώνουν. Το Κιλκίς γνωρίζει αυτή την πραγματικότητα από πρώτο χέρι. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες η Περιφερειακή Ενότητα έχασε το περισσότερο από το 12% του μόνιμου πληθυσμού της και το χειρότερο είναι πως δεν υπάρχει σχέδιο αυτό να αντιστραφεί. Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν λιγότεροι νέοι άνθρωποι, μικρότερη οικονομική δραστηριότητα, γήρανση των τοπικών κοινωνιών, πίεση στα σχολεία, στα καταστήματα και στις υπηρεσίες. Η δημογραφική συρρίκνωση της περιφέρειας όμως δεν είναι φυσικό ή αναπόφευκτο φαινόμενο, ούτε νομοτέλεια.

Είναι, σε σημαντικό βαθμό, αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο κατανέμονται οι πόροι, οι επενδύσεις, οι υποδομές και η πολιτική προσοχή.

Και εδώ υπάρχει μια κρίσιμη ιστορική διάκριση. Η δεκαετία της οικονομικής κρίσης ήταν μια περίοδος μνημονίων, αυστηρής δημοσιονομικής προσαρμογής και περιορισμένων βαθμών ελευθερίας. Πάρθηκαν σκληρές αποφάσεις και επιβλήθηκαν μέτρα που σε πολλές περιπτώσεις ήταν άδικα. Η ελληνική κοινωνία πλήρωσε βαρύ τίμημα. Η σημερινή περίοδος, όμως, δεν μπορεί να κριθεί με τα ίδια δεδομένα. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη κυβερνά επί επτά χρόνια εκτός μνημονιακών προγραμμάτων, με πολύ μεγαλύτερα περιθώρια άσκησης πολιτικής και με πρωτοφανείς ευρωπαϊκούς πόρους στη διάθεσή της, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τα περίπου 36 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης. Αν συνυπολογίσουμε το ΕΣΠΑ, τον κρατικό δανεισμό, τα έσοδα από την απαράδεκτα υψηλή έμμεση φορολογία επί πληθωριστικής πραγματικότητας, τότε αντιλαμβανόμαστε τις οικονομικές δυνατότητες. Σήμερα, λοιπόν, δεν υπάρχει το άλλοθι των αναγκαστικών περιορισμών. Υπήρξε χρόνος, πόροι, πολιτική ισχύς κι όμως, οι περιφερειακές βαθαίνουν περισσόρερο.

Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα του «μοντέλου Μητσοτάκη» - η υπερσυγκέντρωση. Υπερσυγκέντρωση του πλούτου, των επενδύσεων, των ευκαιριών, αλλά και της ίδιας της εξουσίας. Το λεγόμενο «επιτελικό κράτος» ενίσχυσε τη συγκέντρωση των αποφάσεων στο κέντρο, χωρίς αντίστοιχη ενδυνάμωση της περιφέρειας, της αυτοδιοίκησης και των μηχανισμών λογοδοσίας. Και όσο απομακρύνεται η λήψη αποφάσεων από τις τοπικές κοινωνίες, τόσο πιο εύκολα οι πραγματικές τους ανάγκες περνούν σε δεύτερη μοίρα.

Το Κιλκίς – όπως ολόκληρη η βόρεια Ελλάδα – όλα αυτά τα γνωρίζει, τα ζει και τα υπομένει. Αυτό δεν σημαίνει όμως, ότι στερείται δυνατοτήτων. Διαθέτει αγροτική παραγωγή, μεταποίηση, βιομηχανική δραστηριότητα και μια γεωγραφική θέση που μπορεί να λειτουργήσει ως πλεονέκτημα για τη σύνδεση της χώρας με τα Βαλκάνια.

Αυτό που λείπει είναι μια διαφορετική εθνική στρατηγική - περισσότερη αποκέντρωση, ισχυρότερες δημόσιες υπηρεσίες, καλύτερες υποδομές, επενδύσεις που δημιουργούν σταθερή απασχόληση και ένα παραγωγικό σχέδιο προσαρμοσμένο στα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής. Άλλες προτεραιότητες, άλλη κατανομή εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων.

Όταν ένα μοντέλο διευρύνει τις ανισότητες και αφήνει μεγάλα τμήματα της χώρας να υποχωρούν, δεν αρκούν διορθώσεις και επιμέρους παρεμβάσεις πρέπει να ηττηθεί. Χρειάζεται αλλαγή πολιτικής και αλλαγή κυβέρνησης - μια αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης, ικανή να ενώσει τις προοδευτικές και δημοκρατικές δυνάμεις και όλους όσοι απορρίπτουν τη διαχείριση και το «μοντέλο Μητσοτάκη». Και αυτή η συσπείρωση δεν μπορεί να παραπέμπεται διαρκώς για αργότερα. Πρέπει να αποκτήσει πολιτική έκφραση εδώ και τώρα, στις πρώτες εθνικές κάλπες, όποτε αυτές γίνουν. Καμία χώρα δεν προχώρησε όταν άφησε τους πολλούς πίσω – καμιά χώρα δεν προχώρησε αφήνοντας στην τύχης της την μισή.

Για όλα αυτά θα μιλήσουμε την ερχόμενη Δευτέρα 31/08/2026 στις 19:00 στο Εργατικό Κέντρο Κιλκίς.