200 Χρόνια Αμερικανικό Δόγμα Μονρόε

Υπογράφουν:
Αλεξάνδρα Κουτσαντώνη

Ελεύθερη Επαγγελματίας, πάνω στον Κλάδο και τον Τομέα της Υγείας και της Ομορφιάς και Σπουδάστρια Ψυχολογίας και
Μαρκόπουλος Χ. Θωμάς

Επικοινωνιολόγος και Ραδιοφωνικός Παραγωγός
Το Δόγμα Μονρόε αποτελεί διαχρονικά θεμελιώδη πυλώνα της εξωτερικής πολιτικής των Η.Π.Α. (σχετικά με τον αποικισμό και οχι μονο), το οποίο διακηρύχθηκε από τον Πρόεδρο Τζέιμς Μονρόε στις 2 Δεκεμβρίου 1823, (συντάχθηκε από τον τότε Υπουργό Εξωτερικών Τζον Κουίνσι Άνταμς, μετέπειτα πρόεδρο των Η.Π.Α.).

Περαιτέρω προσπάθειες των ευρωπαϊκών εθνών να αποικίσουν ή να αναμειχθούν στα πολιτικά πράγματα των κρατών της Βόρειας, Κεντρικής ή Νότιας Αμερικής θα μπορούσε να θεωρηθεί επιθετική ενέργεια, που απαιτεί διπλωματική ή στρατιωτική παρέμβαση των Η.Π.Α., ανέφερε το δόγμα Μονρόε, το οποίο καθόρισε την εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο, δεδομένου ότι ήταν αποδεκτό από πολλούς μελλοντικούς προέδρους, όπως τον Θίοντορ Ρούζβελτ, τον Τζον Κένεντι και τον Ρόναλντ Ρέιγκαν. 

Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής διατηρούσαν άριστες εμπορικές και οικονομικές σχέσεις με την πρώην Μητρόπολή τους, Μεγάλη Βρετανία, έως και τις αρχές της τρίτης δεκαετίας του 19ου αιώνα και μετά. Οι σχέσεις αυτές βασίζονταν και στις συναλλαγές με τις πρώην και νυν, Ολλανδικές, Ισπανικές και Γαλλικές Αποικίες της Αμερικανικής Ηπείρου. Ωστόσο, οι Αμερικανοί ανησυχούσαν για την αυξανόμενη οικονομική διείσδυση της Πρωσίας, της Αυστροουγγαρίας, αλλά και της Ρωσίας και προβληματίζονταν με τη νέα κατάσταση που είχε δημιουργηθεί στην Ευρώπη, μετά την οριστική ήττα του Ναπολέοντα Α΄ και τη σύμπηξη της Ιεράς Συμμαχίας από τα ανακτοβούλια που είχαν παλινορθωθεί από Κωνσταντινούπολη έως και Λονδίνο. Στην κατεύθυνση αυτή, οι Η.Π.Α. απέρριψαν αγγλική πρόταση κοινής δράσης σε πολλούς τομεις και μετά από εισήγηση του Υπ.Εξ., Τζον Κουίνσι Άνταμς προχώρησαν στην διατύπωση του δόγματος δια στόματος του Προέδρου Μονρόε, με μια ανεξάρτητη δήλωση σε ένα διάγγελμα του 1823.

Η ομιλία στο Κογκρέσο

Οφείλουμε στο όνομα της ειλικρίνειας και των φιλικών μας σχέσεων με τις (ευρωπαϊκές) δυνάμεις να δηλώσουμε ότι θα θεωρήσουμε κάθε απόπειρά τους για επέκταση του συστήματός τους σε οποιοδήποτε μέρος αυτού του ημισφαιρίου ως επικίνδυνη για την ειρήνη και την ασφάλειά μας. Δεν έχουμε αναμειχθεί στις αποικίες και τις εξαρτημένες περιοχές καμιάς ευρωπαϊκής δύναμης και δε σκοπεύουμε να αναμειχθούμε. Αλλά από κοινού με τις κυβερνήσεις που δήλωσαν την ανεξαρτησία τους και τη διατήρησαν, μια ανεξαρτησία που με πολλή περίσκεψη και βασιζόμενοι στις αρχές του δικαίου την έχουμε αναγνωρίσει, δεν μπορούμε να μη θεωρήσουμε οποιαδήποτε ανάμειξη που στοχεύει στην καταπίεση και τον έλεγχο του πεπρωμένου τους από οποιαδήποτε ευρωπαϊκή δύναμη και με οποιονδήποτε τρόπο, παρά μόνο ως εκδήλωση μη φιλικής διάθεσης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το δόγμα όριζε ότι το Δυτικό Ημισφαίριο δεν είναι πλέον ανοιχτό σε μελλοντικό αποικισμό από ευρωπαϊκές δυνάμεις. Οι κύριοι άξονές του ήταν:


🔹Μη επέμβαση: Οι Η.Π.Α. δεν θα αναμιγνύονταν στις εσωτερικές υποθέσεις ή στους πολέμους των αμερικανικών κρατών.

🔹Μη αποικισμός: Οποιαδήποτε προσπάθεια ευρωπαϊκής δύναμης να εγκαταστήσει νέες αποικίες ή να ελέγξει ανεξάρτητα κράτη στην Αμερική θα θεωρούνταν «εχθρική πράξη» κατά των Η.Π.Α.!

🔹Σεβασμός υπαρχουσών αποικιών: Οι Η.Π.Α. δήλωσαν ότι δεν θα παρεμβαίνουν στις ήδη υπάρχουσες ευρωπαϊκές αποικίες στην περιοχή.

Προσθήκη Ρούζβελτ (1904): Ο Τεόντορ Ρούζβελτ επέκτεινε το δόγμα, υποστηρίζοντας το δικαίωμα των ΗΠΑ να παρεμβαίνουν στρατιωτικά σε χώρες της Λατινικής Αμερικής για τη διατήρηση της τάξης (διεθνής αστυνόμευση!!!). Ψυχρός Πόλεμος (1945-1990), κυρίως οι περίοδοι των Κένεντι και Ρέιγκαν: Χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει την ανάσχεση της σοβιετικής επιρροής στην αμερικανική ήπειρο (π.χ. Κρίση των Πυραύλων στην Κούβα).

Σύγχρονη Επικαιρότητα 2025-2026

Το δόγμα βιώνει μια «αναζωπύρωση» στην τρέχουσα αμερικανική πολιτική σκηνή. Με την έναρξη του 2026, η κυβέρνηση Ντ. Τραμπ επανέφερε επίσημα το δόγμα στην Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας, επιδιώκοντας να περιορίσει την επιρροή της Κίνας και της Ρωσίας στο Δυτικό Ημισφαίριο. Νέες Προτεραιότητες: Η σύγχρονη ερμηνεία (Trump Corollary) εστιάζει στην καταπολέμηση της μαζικής μετανάστευσης, της εμπορίας ναρκωτικών και του ελέγχου στρατηγικών πόρων στην περιοχή. 

Η ρητορική του δόγματος συνδέεται άμεσα με την ένταση στις σχέσεις Η.Π.Α.-Βενεζουέλας και τις πρόσφατες αναφορές και δράσεις κατά του καθεστώτος Μαδούρο. Στις αρχές του 2026, το Δόγμα Μονρόε επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο της διεθνούς επικαιρότητας. Η κυβέρνηση του Τραμπ το επικαλείται ως βάση για τη νέα στρατηγική, με στόχο την εδραίωση της αμερικαν. κυριαρχίας στο Δυτικό Ημισφαίριο. Η πρόσφατη στρατιωτική επέμβαση των Η.Π.Α. στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο ερμηνεύονται ως πρακτική εφαρμογή του δόγματος, με αντικειμενικό πρόσχημα την καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών και ουσιαστικά την προστασία των αμερικανικών ενεργειακών και οικονομικών συμφερόντων. Γιατί να πέσει καποια/κάποιος από τα σύννεφα;

Το 2026 σηματοδοτεί τη μετάβαση από τον γεωπολιτικό στον γεωοικονομικό ανταγωνισμό, όπου το δόγμα χρησιμοποιείται για τον περιορισμό της οικονομικής επιρροής άλλων δυνάμεων, όπως της Κίνας, στην αμερικανική ήπειρο. Το Νέο Δόγμα Μονρόε το 2026 ονομάζεται «Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας... και βλέπουμε για την συνέχεια!