Γράψε... λάθος!,Κυριακή 28 Ιουνίου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης

‘‘Ουδείς άσφαλτος!’’

Πιστεύω ότι οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, έχετε ακούσει τη φράση αυτή, που αποδίδεται σε γνωστή μεγάλη λαϊκή τραγουδίστρια (για να… διευκολύνουμε όσους δεν γνωρίζουν: το μικρό της όνομα μας φέρνει στο νου το μικρό όνομα της ισχυρότερης γυναίκας του πλανήτη, η δε προσωνυμία της μας θυμίζει την όμορφη, αλλά αδικοχαμένη -από τροχαίο- πριγκίπισσα).

Γράψε... λάθος! Κυριακή 14 Ιουνίου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης
Μία ή δύο λέξεις;(β΄ μέρος)

Συνεχίζουμε με τις φράσεις που γράφονται με δύο (ή περισσότερες) λέξεις, καθώς και με τις διαφορές που επισήμανε ο Νίκος Σαραντάκος μεταξύ του πίνακα του Γιώργου Παπαναστασίου και του αντίστοιχου πίνακα του Γεωργίου Μπαμπινιώτη (σ.σ.: υπενθυμίζω ότι με αστερίσκο σημειώνονται οι λέξεις που προσθέτει ο Νίκος Σαραντάκος στον πίνακα του Γιώργου Παπαναστασίου και με υπογράμμιση, για να ξεχωρίζουν, σημειώνονται οι λέξεις που περιλαμβάνει η σχολική Γραμματική). Στο τέλος κάνουμε και μία αναφορά στη γραφή των δανείων.

Γράψε... λάθος! Κυριακή 31 Μαΐου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης

Μία ή δύο λέξεις;

(α΄ μέρος)

Υπάρχουν αρκετές φράσεις που όταν έρθει η στιγμή να τις γράψουμε αναρωτιόμαστε αν θα τις γράψουμε ως μία ή ως δύο λέξεις. Οι φράσεις αυτές αποτελούνται, κατά κανόνα, από μία πρόθεση και ένα όνομα (ουσιαστικό, επίθετο, αντωνυμία, αριθμητικό), π.χ. εν αγνοία, εις υγείαν, παρ' όλο, αφ' υψηλού, μεμιάς, εξαιτίας ή από παρεμφερούς λειτουργίας στοιχεία, π.χ. έως ότου, τουτέστιν, καταπώς, απέξω, τωόντι.

Γράψε... λάθος! Κυριακή 17 Μαΐου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης

Η ορθογραφική απλοποίηση της γλώσσας μας

Ο νεοελληνικός γραπτός λόγος έδωσε και συνεχίζει να δίνει έναν αγώνα να αποφυλακιστεί από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό της ιστορικής ορθογραφίας, η οποία έχει πάψει να αντιστοιχεί στις πραγματικές φθογγολογικές ανάγκες του προφορικού λόγου. Ο αγώνας αυτός, που οδηγεί στην ορθογραφική απλοποίηση και παρατηρείται συνήθως στις λαϊκές και στις ξένες και ξενικές λέξεις, εμφανίζεται κυρίως σε τέσσερα μέτωπα:

Γράψε... λάθος! Κυριακή 3 Μαΐου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης

Γενική: μια αδύνατη και προβληματική πτώση

Κλείνοντας το σημείωμά μας της 1^ης Φεβρουαρίου 2015 γράφαμε ότι στις μέρες μας, μετά την κατάργηση της δοτικής, προχωρούμε, χωρίς ίσως να το καταλαβαίνουμε, σιγά σιγά, στην κατάργηση και μιας άλλης πτώσης: της γενικής. Παραθέταμε μάλιστα και τα εξής λόγια του καθηγητή Δημήτρη Λυπουρλή από το βιβλίο του ‘‘Γλωσσικές Παρατηρήσεις Ι’’ σελ. 105: «Εκεί που εμείς λέμε ‘‘ένα φύλλο από το τετράδιο’’ ή ‘‘ένα φύλλο από χαλκό’’, δεν έλεγαν παλιότερα ‘‘ένα φύλλο του τετραδίου’’ ή ‘‘ένα φύλλο χαλκού’’; Ή μήπως δεν είναι πια ολότελα αδύνατο να σχηματίσουμε τη γενική πτώση (ενικού και πληθυντικού αριθμού) λέξεων όπως η λέξη παιδάκι;».

Γράψε... λάθος! Κυριακή 19 Απριλίου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης
Μονοτονικό ή πολυτονικό;

 Πριν από 33 χρόνια, και συγκεκριμένα το 1982, η Πολιτεία πήρε την απόφαση να εισαγάγει στην εκπαίδευση αλλά και στο γενικότερο βίο της χώρας μας το λεγόμενο μονοτονικό σύστημα γραφής της γλώσσας μας. Η απόφαση αυτή προκάλεσε, όπως ήταν φυσικό, πολλές συζητήσεις. Γιατί, ναι μεν μπορεί να ήταν πολλοί αυτοί που συμφωνούσαν με την τονική μεταρρύθμιση, δεν ήταν όμως καθόλου λίγοι και οι αντιτιθέμενοι σ’ αυτήν.

Γράψε... λάθος! Κυριακή 29 Μαρτίου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης
Η ιστορία των τονικών σημαδιών

Είχαμε πει στο προηγούμενο σημείωμα ότι για την αρχαία ελληνική γλώσσα ήταν απαραίτητα τα τρία τονικά σημάδια (η οξεία, η βαρεία και η περισπωμένη), γιατί με το καθένα απ’ αυτά υποδηλωνόταν ένας διαφορετικός τρόπος προφοράς της τονισμένης συλλαβής. Είχαμε πει επίσης ότι χρειάστηκε να επινοηθούν δύο ακόμη σημάδια, τα πνεύματα (η δασεία και η ψιλή), για να δηλώνονται με αυτά ποιες από τις λέξεις που άρχιζαν με φωνήεν είχαν δασύ πνεύμα και ποιες στερούνταν δασέος πνεύματος.

Γράψε... λάθος! Κυριακή 15 Μαρτίου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης

Τονικά σημάδια για τη γραφή της αρχαίας ελληνικής γλώσσας

Μία από τις πιο σημαντικές διαφορές ανάμεσα στην αρχαία ελληνική και τη νεοελληνική γλώσσα έχει να κάνει με το θέμα του τονισμού των λέξεων. Στη νέα ελληνική γλώσσα ο τόνος είναι δυναμικός, η τονισμένη, δηλαδή, συλλαβή διαφέρει από την άτονη στην ένταση με την οποία προφέρεται.

Γράψε... λάθος! Κυριακή 1 Μαρτίου 2015

Γράφει ο Σπύρος Νικ. Καρτσώνης

Είχαν οι αρχαίοι Έλληνες πρόβλημα ορθογραφίας;

Στο προηγούμενο σημείωμά μας είχαμε κάνει λόγο για τους φθόγγους και τα γράμματα, τόσο στην αρχαία, όσο και στη νέα ελληνική γλώσσα. Είχαμε πει ότι, ενώ στην αρχαία πρέπει να υπήρχε αντιστοιχία φθόγγων και γραμμάτων, στη νέα ελληνική γλώσσα αυτή η αντιστοιχία δεν υπάρχει.

Γράψε... λάθος! Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2015

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης

Φθόγγοι και γράμματα: από την αρχαία ελληνική στη νεοελληνική γλώσσα

Οι λέξεις, προτού αποτυπωθούν γραπτά, προτού δηλαδή να είναι εικόνα, είναι και ήχος, αφού προφέρονται και ακούγονται.

Γράψε... λάθος! Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2015

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης
‘‘Σου είπα’’ και ‘‘με είπες’’: η γενική (των νοτίων), η αιτιατική (των βορείων)… και στη μέση η δοτική!

Όλοι γνωρίζουμε ότι η δοτική, μία από τις πτώσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, δεν υπάρχει πλέον στη νέα ελληνική (η κατάργηση βεβαίως ενός εκφραστικού μέσου δεν σημαίνει υποχρεωτικά φτώχεμα της γλώσσας, αφού σχεδόν πάντοτε γίνεται ‘‘αντικατάστασή’’ του από ένα άλλο).

Γράψε... λάθος! Ξενοφών Ζολώτας: μιλώντας στα αγγλικά με λέξεις ελληνικής προέλευσης (β΄ μέρος)

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης

Χρόνια Πολλά!

Στο προηγούμενο σημείωμά μας είπαμε ότι ο αείμνηστος ακαδημαϊκός και πρώην πρωθυπουργός (της οικουμενικής κυβέρνησης) Ξενοφών Ζολώτας δύο φορές, το 1957 και το 1959, έκανε γλωσσική… επίδειξη όταν, σε συνόδους της Διεθνούς Τραπέζης Ανασυγκροτήσεως και Αναπτύξεως στην Ουάσινγκτον, μίλησε, ως διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος και διαχειριστής του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους, στα αγγλικά, χρησιμοποιώντας όμως μόνο λέξεις με ελληνική προέλευση (εκτός από τις απαραίτητες συνδετικές της αγγλικής γλώσσας, δηλαδή άρθρα, προθέσεις, συνδέσμους και βοηθητικά ρήματα.).

Γράψε... λάθος! Ξενοφών Ζολώτας: μιλώντας στα αγγλικά με λέξεις ελληνικής προέλευσης (α΄ μέρος)

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης
Γράφαμε πριν από δύο εβδομάδες ότι η σε πολλά επίπεδα -στο πέρασμα των αιώνων- επικοινωνία των λαών είχε ως αποτέλεσμα τις πολλές επιδράσεις της γλώσσας του ενός λαού στη γλώσσα του άλλου. Είχαμε μάλιστα υπογραμμίσει ότι οι ελληνικής ρίζας λέξεις που έχουν ενσωματώσει στα δικά τους εκφραστικά μέσα οι περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες -λέξεις που εκπροσωπούν θεωρητικές και αφηρημένες έννοιες υψηλής νοητικής σύλληψης, που σχετίζονται με φιλοσοφικούς και επιστημονικούς όρους- είναι πολύ περισσότερες από όσες ξένες λέξεις υπάρχουν στην ελληνική -λέξεις που, κυρίως, αφορούν πράγματα της καθημερινής ζωής ή όρους της τεχνολογίας, της οικονομίας και του Διαδικτύου ή που μας έρχονται ως αντιδάνεια.

Γράψε... λάθος! Οι ξένες λέξεις στη γλώσσα μας (β΄ μέρος)

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης

Μερικές ξένες λέξεις δεν ακολούθησαν -για διάφορους λόγους- τους δρόμους που αναφέραμε στο προηγούμενο σημείωμα (κυρίως αγγλοσαξονικές και ιδίως όσες δανείστηκε η γλώσσα μας μετά το 1945) και, παρότι καθιερώθηκαν, παραμένουν άκλιτες, χωρίς δηλαδή γλωσσική προσαρμογή.

Γράψε... λάθος! Οι ξένες λέξεις στη γλώσσα μας (α΄ μέρος)

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης

Η επικοινωνία των λαών -σε πολλά επίπεδα- στο πέρασμα των αιώνων είχε -και έχει- ως αποτέλεσμα τις πολλές επιδράσεις της γλώσσας του ενός λαού στη γλώσσα του άλλου. Έτσι, σε κάθε γλώσσα υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός ξένων λέξεων, κάτι που δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι κατά βάσιν είναι αρνητικό. Γιατί οι λέξεις αυτές με το πέρασμα του χρόνου και όντας σε χρήση ενσωματώθηκαν στην εθνική γλώσσα· απέκτησαν δηλαδή κατάληξη παρόμοια με την κατάληξη των άλλων λέξεων και άρχισαν να κλίνονται όπως εκείνες. Αυτό σημαίνει ότι οι λέξεις αυτές αφομοιώθηκαν από την εθνική γλώσσα, της οποίας πλούτισαν το λεξιλόγιο και τις εκφραστικές δυνατότητες.

Γράψε... λάθος! Ένας ακόμη μύθος: Η περιβόητη δήλωση Κίσινγκερ

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης

Ήταν Φεβρουάριος του 1997 όταν περιοδικό γνωστής δημοσιογράφου, που στις μέρες μας είναι και βουλευτής δημοσίευσε ένα απόσπασμα από ομιλία του Χένρι Κίσινγκερ, που υποτίθεται ότι είχε γίνει σε μία βράβευσή του το 1994. Έλεγε λοιπόν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Κίσινγκερ:

Γράψε… λάθος! Μύθοι και… παραμύθια του Διαδικτύου (β΄ μέρος)

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης

* Ένα άλλο κείμενο που κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο τα τελευταία οχτώ χρόνια, βασίζεται -λέει- σε εργασία μιας ομογενούς καθηγήτριας και εμφανίζεται άλλοτε με τον τίτλο ‘‘Η Ελληνική Γλώσσα τροφός όλων των γλωσσών’’ και άλλοτε με τον τίτλο ‘‘Ομηρικά αγγλικά’’. Πρόκειται, όπως θα δούμε, για ένα κείμενο χωρίς επιστημονική βάση.

Γράψε… λάθος! Μύθοι και… παραμύθια του Διαδικτύου (α΄ μέρος)

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης

* Τα τελευταία δύο ή τρία χρόνια κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο ένα κείμενο που -με τον τίτλο του- είτε μας καλεί να μάθουμε τους λόγους που κάνουν τη γλώσσα μας να είναι κάτι το ξεχωριστό: ‘‘Γι’ αυτό η ελληνική γλώσσα είναι μοναδική! Κάτι που δεν ξέρατε για τη γλώσσα μας!’’ είτε ισχυρίζεται ότι ‘‘Μιλώντας Ελληνικά διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις’’.

Γράψε… λάθος! Ο μύθος των Ισπανών ευρωβουλευτών

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης

Ας θυμηθούμε τι γράφει το κείμενο του Hellenic Quest για το θέμα αυτό: «Οι Ισπανοί ευρωβουλευτές ζήτησαν να καθιερωθεί η Ελληνική ως επίσημη της Ε.Ε.». Σε άλλες παραλλαγές οι ευρωβουλευτές προσδιορίζονται όχι απλώς ως Ισπανοί, αλλά, ακριβέστερα, ως Βάσκοι.

Γράψε… λάθος! Ο μύθος των 6 εκατομμυρίων λέξεων

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης 

Ας θυμηθούμε κατ’ αρχάς τι γράφει το κείμενο του Hellenic Quest: «Στον Η/Υ ‘‘Ίβυκο’’ αποθησαυρίσθηκαν 6 εκατομμύρια λέξεις και 78 εκατομμύρια λεκτικοί τύποι της γλώσσας μας -όταν η Αγγλική έχει συνολικώς 490.000 λέξεις και 300.000 τεχνικούς όρους, δηλ. ως γλώσσα είναι μόλις το 1/100 της δικής μας.»