Η εισβολή των Γερμανών στο Κιλκίς (Απρίλιος 1941) – 85 χρόνια μετά

Δελτίο τύπου Συνδέσμου Σύνδεσμος Εφέδρων Αξιωματικών Νομού Κιλκίς

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και εθνική συγκίνηση, ο Δήμος Κιλκίς, το Δ.Δ. Αμαράντων, ο Σύνδεσμος Εφέδρων Αξιωματικών Ν. Κιλκίς, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αμαράντων και ο Σύλλογος Αμαραντιωτών Θεσσαλονίκης διοργανώνουν επετειακές εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση 85 ετών από την ηρωική Μάχη των Αμαράντων, την Κυριακή 26 Απριλίου 2026.

Η Μάχη των Αμαράντων υπήρξε μια ηρωική σελίδα της ελληνικής αντίστασης κατά τη γερμανική εισβολή. Η 19η Μηχανοκίνητη Μεραρχία, η οποία είχε συγκροτηθεί μόλις τον Ιανουάριο του 1941, κλήθηκε να καλύψει τη γραμμή άμυνας από τον Αξιό μέχρι και τα οχυρά της Γραμμής Μεταξά.

Την 8η Απριλίου 1941, οι άνδρες της Μεραρχίας και κάτοικοι της περιοχής βρέθηκαν αντιμέτωποι με την πολεμική μηχανή της ναζιστικής Γερμανίας. Παρά τον πεπαλαιωμένο εξοπλισμό, την έλλειψη ανταλλακτικών και τις σημαντικές δυσκολίες στην επικοινωνία, αγωνίστηκαν με αυταπάρνηση στα υψώματα του Κιλκίς και των Αμαράντων, επιβραδύνοντας την προέλαση των υπέρτερων γερμανικών δυνάμεων. Στα Αμάραντα Κιλκίς γράφτηκε μία ακόμη σελίδα αντίστασης και αυτοθυσίας. Οι Έλληνες στρατιώτες, πιστοί στον όρκο τους, δεν υπολόγισαν τον κίνδυνο ούτε τη συντριπτική υπεροχή του αντιπάλου.

Έπεσαν υπερασπιζόμενοι την τιμή του Έθνους, την ελευθερία της μακεδονικής γης και την ιστορική συνέχεια της Ελλάδας.

Σήμερα, 85 χρόνια μετά, στεκόμαστε με ευλάβεια και σεβασμό μπροστά στη μνήμη τους. Δεν τους τιμούμε μόνο ως πεσόντες, αλλά ως σύμβολα ευθύνης, θάρρους και αυταπάρνησης.

Αιωνία τους η μνήμη

Τιμή και δόξα στους ήρωες των Αμαράντων.

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων – Κυριακή 26 Απριλίου 2026

07:00 – Θεία Λειτουργία (Ιερός Ναός Αμαράντων)
08:00 – Έπαρση σημαίας
10:00 – Προσέλευση επισήμων
10:15 – Μνημόσυνο

11:00 – Αποκαλυπτήρια Μνημείου Ηρώων (Τελετάρχης κ. Γεώργιος Σπανούδης)
Επιμνημόσυνη δέηση
Προσκλητήριο νεκρών
Κατάθεση στεφάνων
Τήρηση ενός λεπτού σιγής
Εθνικός Ύμνος (Κετσετζή Μαρία, μαθήτρια του Γ΄ Γυμνασίου)

11:30 – Πνευματικό Κέντρο
Χαιρετισμοί
Πανηγυρικός της ημέρας: Ομιλία από τον Υποστράτηγο ε.α. κ. Γεώργιο Στεφανίδη
Ο ήρωας Κωνσταντίνος Κουρκουτάς μέσα από την προσωπική του αλληλογραφία: Παρουσίαση Δημήτριος Πέρρος, ανάγνωση από τον μαθητή του Γ΄ Γυμνασίου Αμαραντίδη Ιωάννη
Τραγούδια του 1940 από μαθητές του Γ΄ Γυμνασίου Κιλκίς
Δεξίωση

Η εισβολή των Γερμανών στο Κιλκίς (Απρίλιος 1941) – 85 χρόνια μετά
Στο τέλος Μαρτίου του 1941 η διοίκηση του στρατού αναμένοντας την επαπειλούμενη Γερμανική επίθεση τοποθετεί την 19η Μηχανοκίνητη Μεραρχία στο Κιλκίς με αποστολή την αμυντική τοποθεσία: Κρούσια – Δοιράνη – Πολύκαστρο.

Η Μεραρχία αυτή η οποία συγκροτήθηκε εσπευσμένως πριν δύο μήνες, εξοπλισμένη με λάφυρα του αλβανικού μετώπου και απειροπόλεμα στελέχη, ήταν αδύνατο να αντιμετωπίσει τις ασυγκρίτως υπέρτερες γερμανικές μονάδες με ισχυρή αεροπορική υποστήριξη. Η επίγνωση της αμυντικής ανεπάρκειας ήταν καταφανής στο επιτελείο γι’ αυτό στην διαταγή της 29ης Μαρτίου προς τους αξιωματικούς και οπλίτες ο διοικητής της Σρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας Αντιστράτηγος Μπακόπουλος Κωνσταντίνος αναπτύσσει εκτενώς την ιστορική και εθνική σημασία του αγώνα, υπενθυμίζοντας τους τριακοσίους του Λεωνίδα, τον Αθανάσιο Διάκο, τα ολοκαυτώματα Μεσολογγίου και Αρκαδίου.

Οι γερμανικές δυνάμεις από τις πρώτες πρωινές ώρες της 6ης Απριλίου, παρακάμπτοντας τη σθεναρή αντίσταση των Οχυρών, είχαν καταλάβει την κορυφή του Μπέλλες και κατευθύνονταν στη γραμμή Ροδόπολη – Καστανούσα – Αγ. Παρασκευή. Το απόσπασμα των Κρουσίων παρά την ολοήμερη σκληρή άμυνα υποχώρησε στα Άνω Σούρμενα. 

Το μέτωπο της Μεραρχίας υπερέβαινε τα 30 χιλιόμετρα και οι δυνάμεις αδυνατούσαν να καλύψουν την περιοχή. Το τηλεφωνικό καλώδιο δεν έφτανε σε όλες τις μονάδες και η μετακίνηση τμημάτων υπό την απειλή της εχθρικής αεροπορίας ήταν λίαν επικίνδυνη. Το απόγευμα 45 γερμανικά αεροσκάφη βομβαρδίζουν σφοδρώς για μισή ώρα τα Θεοδόσια με αποτέλεσμα τον θάνατο δύο αξιωματικών και τον τραυματισμό 70 οπλιτών. Οι Έλληνες συνέλαβαν έναν Γερμανό στα κάτω Σούρμενα και κατέρριψαν στην Κρηστώνη ένα αεροπλάνο αναγνωρίσεως. Το ελληνικό πυροβολικό έδρασε με επιτυχία, η εχθρική όμως αεροπορία βομβάρδιζε ανενόχλητη κατεβαίνοντας μέχρι και τα 30 μέτρα. Αργά το απόγευμα η σιδηροδρομική γραμμή από Μουριές μέχρι Ροδόπολη είχε περάσει στον εχθρικό έλεγχο. Το βράδυ έφθασαν στο σταθμό Κρηστώνης μικρές ενισχύσεις από τη Θεσσαλονίκη.

Την 7η Απριλίου η προσπάθεια των Γερμανών να παραβιάσουν την ελληνική άμυνα ανατολικά της Δοϊράνης αποτυγχάνει, γίνονται περιορισμένοι βομβαρδισμοί με πυρά της αεροπορίας και πυροβολικού. Η 19η Μεραρχία θα αποκαταστήσει μερικώς την επικοινωνία λόγω ελλείψεως καλωδίου. Το μεσημέρι αξιωματικός του επιτελείου συναντήθηκε στο φυλάκιο της Δοϊράνης με το διοικητή του συνοριακού τομέα των Γιουγκοσλάβων. 

Η πληροφορία που αποκόμισαν οι Έλληνες ήταν αποθαρρυντική: Η 2η γερμανική τεθωρακισμένη Μεραρχία προελαύνει ελεύθερα προς τη Δοϊράνη επειδή στα γιουγκοσλαβικά τμήματα στασίασαν οι στρατιώτες βουλγαρικής καταγωγής και η άμυνα διαλύθηκε. Επίσης το επιτελείο των Γιουγκοσλάβων ζήτησε ενισχύσεις από τον ελληνικό στρατό και τους Βρετανούς. 

Μετά τη δυσμενή αυτή εξέλιξη το τμήμα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας ζήτησε την αποστολή αεροπορίας για την προσβολή των γερμανικών φαλάγγων. Η βρετανική αεροπορία λόγω κακοκαιρίας θα προσφέρει περιορισμένη βοήθεια κατά τις απογευματινές ώρες. Επίσης διατάχθηκε από τη Δράμα μηχανοκίνητη ομάδα να μεταβεί στο Κιλκίς. Η ομάδα έφτασε τα μεσάνυχτα και παρέμεινε στο Μεταλλικό. Στις 9 το βράδυ η Δοϊράνη και η Γευγελή είχαν καταληφθεί από τους Γερμανούς. Η διοίκηση της στρατιάς ανατολικής Μακεδονίας από την πρώτη μέρα ζητούσε ενισχύσεις και αεροπορική υποστήριξη, ελάμβανε όμως πάντα αρνητική απάντηση. Επί πλέον διατάχθηκε η 19η Μεραρχία να επεκτείνει το μέτωπο άμυνας δυτικότερα φθάνοντας τα 50 χιλιόμετρα.

Την τρίτη ημέρα της γερμανικής επίθεσης 8 Απριλίου, ενώ τα οχυρά της Γραμμής Μεταξά αντιστέκονταν ηρωικά, οι μονάδες της κοιλάδας Αξιού – Δοϊράνης βρέθηκαν σε μεγάλο κίνδυνο. Η 19η Μεραρχία διέταξε τα ανεπαρκή τμήματά της να καταλάβουν αμυντικές θέσεις από τα μεσάνυχτα. Ενώ το τμήμα του Μεταλλικού πήρε εντολή να τοποθετηθεί στη γραμμή Δοϊράνη – Χέρσο, ξεκίνησε αργά λόγω έλλειψης βενζίνης. Το 192ο Σύνταγμα ξεκίνησε στις 6.00 και ολοκλήρωσε τη μετακίνησή του στις 12.45. Δύο λόχοι του Τάγματος Ασφαλείας έφτασαν στο σιδηροδρομικό σταθμό της Καλλίδριας στις 5.00 και μια άλλη ομάδα ενίσχυσης έφτασε στον Ακρίτα στις 6.00

Οι ισχυρές γερμανικές δυνάμεις κατά τις 6.00 εξουδετέρωσαν τη φρουρά του Οβελίσκου (μνημείο Α΄ Παγκοσμίου πολέμου) και ανάγκασαν σε υποχώρηση τα γύρω τμήματα. Στη συνέχεια άρματα υποστηριζόμενα από το πυροβολικό και την αεροπορία υποχρέωσαν τους Έλληνες να αποχωρήσουν από την περιοχή του Ακρίτα και κινήθηκαν γρήγορα προς τη Μεγάλη Στέρνα και το σταθμό της Καλλίδριας. Εκεί άφησαν μικρό αριθμό αρμάτων και προχώρησαν προς το Χέρσο. Οι μικρές στρατιωτικές ομάδες Ελλήνων που προέβαλαν αντίσταση διαλύθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν.

Η εμπροσθοφυλακή του 192ου Συντάγματος κατά την κίνησή της από το Μυριόφυτο προς τον Ακρίτα δέχτηκε επίθεση στα Αμάραντα και το Σύνταγμα καθηλώθηκε στο Μυριόφυτο. Μετά από αυτή την εξέλιξη ο δρόμος προς το Κιλκίς και τη Θεσσαλονίκη είχε ανοίξει για τους Γερμανούς. Το μεσημέρι η Μεραρχία ανέφερε στη διοίκηση της Στρατιάς τη δυσμενή κατάσταση στην οποία είχε βρεθεί. Ο διοικητής του Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας ενημέρωσε ότι θα εκδοθεί διαταγή συμπτύξεως. Οι μονάδες μόλις έμαθαν την πληροφορία άρχισαν να υποχωρούν. Αργά το μεσημέρι όμως δόθηκε η εντολή να παραμείνουν όλοι στις θέσεις τους. Αυτό προκάλεσε σύγχυση στα στρατεύματα με αποτελέσματα την αιχμαλωσία του 193ου Συντάγματος.

Η εχθρική μηχανοκίνητη φάλαγγα ξεκινώντας από το Χέρσο αργά το βράδυ έφτασε ανενόχλητη στο Κιλκίς τα μεσάνυχτα. Η 19η Μεραρχία αιφνιδιάστηκε και μετέφερε το σταθμό διοικήσεως στο χωριό Κεντρικό.

Έτσι τελείωσε η δραματική τρίτη μέρα της μάχης για να ξημερώσει η επόμενη δραματικότερη με υψωμένη τη σβάστικα στο Κιλκίς και τη Θεσσαλονίκη.