Παρασκευή 31 Δεκεμβρίου 2021

Το έθιμο της βασιλόπιττας


Του Κώστα Μπούζα
Την λένε και αγιοβασιλόπιττα και βασιλοκολιούρα. Είναι η πίττα του Άη Βασίλη, που ζυμώνεται στο τέλος της χρονιάς και κόβεται από τον νοικοκύρη του σπιτιού την Πρωτοχρονιά, ημέρα γιορτής της μνήμης του Αγίου. Σε κείμενο του ενάτου αιώνα, διασώζεται η παρακάτω λαϊκή παράδοση για την καθιέρωση του εθίμου:

Όταν ο Μέγας Βασίλειος (330-379) ήταν επίσκοπος Καισαρείας, ο Έπαρχος Καππαδοκίας Ελβίνιος ξεκίνησε πάνοπλος να καταλάβει την πόλη, για να εισπράξει φόρους. Οι έντρομοι κάτοικοι μάζεψαν ότι πολυτιμότερο είχαν προκειμένου να πληρώσουν του άδικους φόρους, αλλά όταν ξημέρωσε δεν είδαν εχθρό στον ορίζοντα. Ο Μέγας Βασίλειος, λένε, πήγε, τον συνάντησε και τον μετέπεισε. 

Τώρα όμως προέκυπτε ένα νέο πρόβλημα. Πως θα μοίραζε πίσω τα φλουριά και τα κοσμήματα, αφού κανείς δεν κατέγραψε τι πρόσφερε ο καθένας; Έτσι ο Άγιος σκέφτηκε και έβαλε σε κάθε πρόσφορο κι από ένα νόμισμα, ή κόσμημα και τα μοίρασε μετά τη Θεία Λειτουργία στους ενορίτες του. Η παράδοση συνεχίζει λέγοντας, πως τελικά ο καθένας βρήκε το δικό του κομμάτι στο πρόσφορο που τυχαία του προσφέρθηκε. 

Σε ανάμνηση αυτού του θαύματος, οι ενορίτες του αποφάσισαν να φτιάχνουν κάθε χρόνο μια πίττα, αφιερωμένη σ’ αυτόν, την οποία και ονόμασαν βασιλόπιττα και μέσα της έκρυβαν ένα χρυσό ή ασημένιο φλουρί.

Το κρυμμένο κέρμα συνεχίζει μέχρι σήμερα να μας χαρίζει όμορφες στιγμές στο τραπέζι της Πρωτοχρονιάς. Οι γεωργοί, αντί γι’ αυτό, βάζουν στην βασιλόπιττα ένα άχυρο «για να ‘ναι παραγωγική η χρονιά» κι αντίστοιχα οι αμπελουργοί ένα κομμάτι από κλήμα.

Είναι ένα έθιμο που κρατά στον χρόνο. Κι είναι το έθιμο, χτύπος καρδιάς και σκίρτημα. Και η παράδοση, ανάσα του λαού και δύναμη αναγέννησης. Σαν δροσοβόλημα πρωϊνό. Σαν φρέσκο αεράκι...

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Η Γνώμη Κιλκίς- Παιονίας διευκρινίζει στους αναγνώστες της ότι θεωρεί αυτονόητο το δικαίωμα του σχολιασμού και της κριτικής έκφρασης, όταν αυτό φυσικά δεν στοχεύει στην απαξίωση, στην ύβρη και στην προσβολή ατόμων και θεσμών.

Το αναγνωστικό κοινό θα πρέπει να γνωρίζει ότι η Γνώμη, επιδιώκοντας μια υγιή και αμφίδρομη επικοινωνία, δεν δημοσιεύει ανυπόγραφα σχόλια, αλλά ούτε και σχόλια ρατσιστικού, προσβλητικού και υβριστικού περιεχομένου.

Τα ενυπόγραφα άρθρα τέλος, εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας.