Κυριακή 26 Ιανουαρίου 2014

Γράψε… λάθος, Κυριακή 26 Ιανουαρίου 2014

Γράφει ο Σπύρος Καρτσώνης
● Τι να κάνω, φίλοι μου; Όση προσπάθεια και αν καταβάλλω για να σταματήσω την αλιεία ‘‘μαργαριταριών’’, κάποια εσωτερική δύναμη δε με αφήνει! Παθαίνω κάτι σαν κι αυτό που παθαίνουν οι ψαράδες -έχω αγαπημένα μου πρόσωπα ερασιτέχνες ψαράδες και ξέρω: Όσα ψάρια και αν έχουν πιάσει, ποτέ δεν είναι αρκετά! Έτσι και με τα ‘‘μαργαριτάρια’’! Τα έχεις χορτάσει. Σου τυχαίνει όμως ένα εξαιρετικό κομμάτι. Το αφήνεις; Όχι, φυσικά! Έτσι συνεχίζω το ψάρεμα. Γιατί δεν μπορώ να κάνω διαφορετικά! Διαβάστε και θαυμάστε, για να καταλάβετε τι εννοώ:

«Για να αντιμετωπίσουν τις επιθέσεις των λεηλατών, οι κάτοικοι… ».
Δίκιο έχει το παιδί! Πώς λέμε ποδηλασία, ποδηλάτης; Έτσι και λεηλασία, λεηλάτης! Μπορεί ο… δράστης να μας κάνει τη ζωή… ποδήλατο με τη... λεηλασία της γλώσσας μας, αλλά σε ελεύθερη χώρα ζούμε και ο καθένας μπορεί ατιμωρητί να γίνεται… λεηλάτης(!) της (όχι της χώρας, της γλώσσας). Γι’ αυτό: ας γίνει ο καθένας μας απελάτης για την προστασία της γλώσσας, ώστε να μην έχει τη δυνατότητα ο κάθε ‘‘μικροφωνούχος’’ να γίνεται… ποδοπάτης της ελληνικής!

«Κι ας ξεφώνιζε ο Χριστός ‘‘μη θησαυρίζετε θησαυρούς επί της Γης’’».
Πώς να μην… ξεφωνίσεις αυτόν που ‘‘ξεφώνισε’’ τέτοιο μαργαριτάρι; Ο Χριστός πάντως -είναι σίγουρο- θα έλεγε, θα δίδασκε, θα κήρυττε, θα τόνιζε, θα επαναλάμβανε, θα συνιστούσε, θα συμβούλευε… Δε θα ξεφώνιζε… Ούτε κάν το… δράστη αυτού του ‘‘μαργαριταριού’’.
Το παραπάνω ‘‘μαργαριτάρι’’ μου έφερε στο νου μιαν άλλη περίπτωση που έλαβε χώρα σε Γεν. Συνέλευση ενός συλλόγου. Λέει ο πρόεδρος: «Οι συνάδελφοι τους οποίους ξεφώνισα να μην πουν αργότερα ότι δεν ενημερώθηκαν»! Βεβαίως ο πρόεδρος δεν ξεφώνισε τους συναδέλφους του. Απλώς εκφώνησε τα ονόματά τους.

  «Η δράσταινα αρνήθηκε κάθε κατηγορία… ».
Τώρα τι να πούμε για τη δράστιδα (δράστρια) αυτού του γλωσσικού ανοσιουργήματος; Να την ονομάσουμε και αυτή δράσταινα; Αν και θα έπρεπε, προτιμούμε να της πούμε ότι μπορεί η δημοτική να μην ανέχεται τα τριτόκλιτα, αυτό όμως δε σημαίνει ότι η γραμματική είναι μέγκενη ή ότι η καθαρεύουσα έχει πεθάνει. Ας αναρωτηθεί η δράστις (δράστρια) πόσες λέξεις της καθαρεύουσας χρησιμοποιεί καθημερινώς και τότε είναι σίγουρο πως δε θα ξαναγίνει… δράσταινα τέτοιων ‘‘μαργαριταριών’’.

«Η μαρτυρία του τραπεζιτικού υπαλλήλου ήταν καθοριστική».
Η περίπτωση αυτή μοιάζει με την περίπτωση των λέξεων αυτοκινητικός - αυτοκινητιστικός. Το σωστό: τραπεζικού υπαλλήλου. Ό,τι ανήκει σε τράπεζα ή έχει σχέση με αυτήν και ό,τι γίνεται σε αυτήν, δίνεται ή εκδίδεται από αυτήν δηλώνεται με το επίθετο τραπεζικός: τραπεζικός υπάλληλος / λογαριασμός, τραπεζική επιταγή / πίστωση, τραπεζικό κατάστημα / απόρρητο / δάνειο / επιτόκιο / γραμμάτιο / κεφάλαιο / σύστημα, τραπεζικές συναλλαγές / καταθέσεις / εργασίες, τραπεζικοί τίτλοι.
Ο όρος τραπεζιτικός αναφέρεται στον τραπεζίτη, δηλαδή στον ιδρυτή, τον ιδιοκτήτη ή το διευθυντή μιας τράπεζας: τραπεζιτική ζωή, τραπεζιτικά συμφέροντα / συμβούλια.

● Σε άρθρο μου, που ίσως διαβάσατε στη ‘’Γνώμη’’ (Καληνύχτα σας, κύριοι! Αν ο καθείς σας δηλώνει ‘‘απών’’, «πώς θα γίνουν τα σκοτάδια λάμψη;») την εβδομάδα που μας πέρασε χρησιμοποίησα λέξεις, η ορθογραφία των οποίων ξάφνιασε φίλους αναγνώστες. Πρόκειται για τις λέξεις εθελοδουλία και πόσω (μάλλον). Η απορία των φίλων αναγνωστών αφορούσε το -ι- της λέξης εθελοδουλία και το -ω- της λέξης πόσω στη φράση ‘‘πόσω μάλλον’’.
Λοιπόν:
Εθελοδουλία: Η λέξη δουλεία παράγεται από το ρήμα δουλεύω και, σύμφωνα με τη γραμματική, όσα θηλυκά ουσιαστικά σε -εία παράγονται από ρήματα σε -εύω γράφονται με -ει: λατρεύω>λατρεία, ερμηνεύω>ερμηνεία, δουλεύω>δουλεία.
Το ουσιαστικό εθελοδουλία δεν παράγεται από το ρήμα δουλεύω, αλλά από το επίθετο εθελόδουλος. Γι΄ αυτό γράφεται με -ι-, όπως τα σε -ία. Επίσης: κοιλιόδουλος>κοιλιοδουλία.
Πόσω μάλλον: Δοτική, με επιτατική έννοια, που σημαίνει πολύ περισσότερο (συν.: πολλώ μάλλον). Η συγκεκριμένη φράση μάς έρχεται από τα αρχαία χρόνια. Τη συναντάμε στο Δημοσθένη, αλλά και σε ολόκληρη την ελληνιστική γραμματεία:
Δημοσθ. Περί Παραπρεσβείας 238.5-6: πόσω μάλλον αν μισοίσθε δικαίως ή σώζοισθε;
Ματθ.7.11: πόσω μάλλον ο πατήρ υμών ο εν τοις ουρανοίς δώσει αγαθά τοις αιτούσιν αυτόν.
Ρωμανού Μελωδ. 16.5: ει το άνθος σε έθλιψε, πόσω μάλλον άνθρωπος;
Ο Μπαμπινιώτης, στο λεξικό του χρησιμοποιεί τη φράση αυτή (στο λήμμα ‘‘μάλλον’’) γράφοντας το πόσω με -ω-.
Υπάρχουν, όμως, και οι έχοντες αντίθετη άποψη: Λένε: «Το ‘‘πόσω μάλλον’’ είναι αδικαιολόγητος, ανώφελος και, εν τέλει, ύποπτος αρχαϊσμός, που επιχειρεί να μπάσει την καθαρεύουσα από την πίσω πόρτα στον γραπτό μας λόγο». Επίσης: «Στη νέα ελληνική η αρχαία ‘‘δοτική του μέτρου’’ έχει αντικατασταθεί από την αιτιατική». Και: «Η υποτιθέμενη υπεροχή της γραφής ‘‘πόσω μάλλον’’ έναντι της ‘‘πόσο μάλλον’’ είναι απόρροια υπέρμετρου γλωσσικού συντηρητισμού ή καλύτερα υφολογικού ακκισμού» (Τιπούκειτος).

Άποψή μας: Δε χρειάζεται ούτε φανατικός ‘‘νεοδημοτικισμός’’ ούτε εχθρότητα κατά των αρχαϊζόντων τύπων. Μπορούμε να πούμε ότι ο δεύτερος τύπος είναι εξέλιξη του πρώτου και ότι και οι δύο τύποι είναι δόκιμοι.
Και η απορία μας: Λίγες φράσεις αρχαϊστικές χρησιμοποιούμε; Βεβαίως και όχι! Και καλά κάνουμε! 
Οπότε: Διαλέγετε και παίρνετε ή μάλλον… γράφετε!

Την άλλη Κυριακή τα ξαναλέμε, φίλοι μου. Εν τω μεταξύ εγώ θα πάω για… ψάρεμα!


kartswnhs@gmail.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Η Γνώμη Κιλκίς- Παιονίας διευκρινίζει στους αναγνώστες της ότι θεωρεί αυτονόητο το δικαίωμα του σχολιασμού και της κριτικής έκφρασης, όταν αυτό φυσικά δεν στοχεύει στην απαξίωση, στην ύβρη και στην προσβολή ατόμων και θεσμών.

Το αναγνωστικό κοινό θα πρέπει να γνωρίζει ότι η Γνώμη, επιδιώκοντας μια υγιή και αμφίδρομη επικοινωνία, δεν δημοσιεύει ανυπόγραφα σχόλια, αλλά ούτε και σχόλια ρατσιστικού, προσβλητικού και υβριστικού περιεχομένου.

Τα ενυπόγραφα άρθρα τέλος, εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας.